مساحت‌ تالاب‌هاي‌ استان‌ را بيش‌ از 700 كيلومتر مربع‌ تخمين‌ مي‌زنند كه‌ برخي‌ از آنها داراي‌ آب‌ شيرين‌ وبرخي‌ شور است‌. اين‌ تالاب‌ها زيستگاه‌ مناسبي‌ براي‌ انواع‌ پرندگان‌ به‌ حساب‌ مي‌آيد. تالاب‌هاي‌ استان‌ عبارتنداز: تالاب‌هاي‌ شيطان‌، يادگارلو، جهودآباد، نيزار گرده‌ قيا و حسنلو به‌ وسعت‌ 1480 هكتار در اطراف‌ نقده‌.تالاب‌هاي‌ آق‌ گل‌، عشق‌ آباد، قره‌ بلاغ‌، ياريم‌ قيه‌ و ساري‌ سو به‌ وسعت‌ 5966 هكتار در اطراف‌ ماكو. تالاب‌هاي‌قره‌ گل‌ و يسريل‌آباد به‌ وسعت‌ 460 هكتار در اطراف‌ مياندوآب‌.

درياچه‌هاي‌ سدهاي‌ استان‌ آذربايجان‌ غربي‌ عبارتند از: درياچه‌ سد بوكان‌، درياچه‌ سد انحرافي‌ مياندوآب‌،درياچه‌ سد مهاباد، درياچه‌ سد انحرافي‌ يوسف‌ كندي‌ پيرامون‌ اين‌ درياچه‌ها و مانداب‌هاي‌ كنار رود ارس‌ وبركه‌هاي‌ اطراف‌ درياچه‌ اروميه‌ كه‌ هر كدام‌ از آنها جلوه‌اي‌ زيبا دارد و مأمن‌ حيات‌ وحش‌ محسوب‌ مي‌شود. اين‌آب‌ بندها امكانات‌ ماهيگيري‌، شكار پرندگان‌ و ساير حيوانات‌ آبزي‌ را دارند.

بيش از 140 نوع پرنده آبزي در اين تالابها مشاهده شده است كه محيط زيست خوبي را براي منطقه فراهم آورده اند اين تالابها در اطراف نقده ماكو خوي و سلماس مشاهده مي شوند

تالابهای استان عمدتا در اطراف مهاباد - نقده - ماکو - خوی و سلماس قرار دارد . اسامی این تالابها و مردابها به تفکیک شهرستان عبارتند از:

تالابهای شیطان - یادگارلو - جهود آباد - نیزارگرده قیا و حسنلو به وسعت 1480 هکتار در اطراف نقده

تالابهای آق گل - عشق آباد - قره بلاغ - یاریم قیه و ساری سوی کوچک به وسعت 5966 هکتار در اطراف ماکو

تالابهای قره گل و یسریا آباد به وسعت 460 هکتار در اطراف میاندوآب

عمده ترين اين تالاب ها :

تالاب آق گل – بورالان – ياريم قيه – كينگور در شهرستان ماكو

تالاب ناور در شهرستان چالدران

تالاب آق زيارت در شهرستان سلماس

تالاب جمال آباد در شهرستان اروميه

تالاب حسنلو در سلدوز

تالاب يادگارلو – گرده قیط – مميند شيطان آباد – درگه سنگي در شهرستان نقده

تالاب كاني برازان – گروس – گپي باباعلي و سد انحرافي يوسف كندي در شهرستان مهابادتالاب چنگيز باباعلي در شهرستان مياندوآب و تالاب سد انحرافي نوروزلو در شهرستان شاهين دژ مي باشند.علاوه بر آن مانداب هاي كنار رود ارس و بركه هاي اطراف درياچه اروميه كه هر كدام جلوه اي خاص و زيبا دارند و خاص حيات وحش مي باشند(زنده دل،1377،ص217).

از ميان تالاب هاي متعدد استان 19 تالاب داراي آب دائمي و زيست بوم جانوري است كه از ميان آنها تالابهاي قوپي باباعلي – كاني برازان – حسنلو – درگه سنگي و يادگارلو در كنوانسيون جهاني رامسر به عنوان تالاب هاي جهاني به ثبت رسيده اند.تالاب كاني برازان مهاباد به دليل داشتن بيشترين تنوع زيستي پرندگان اخيرا به عنوان اولين سايت پرنده نگري كشور به ثبت رسيده است.تالاب هاي آذربايجان غربي در نوع خود از اكوسيستم هاي بي نظير آبي ايران محسوب مي شوند كه در تنظيم آب هاي زيرزميني تعديل آب و هواو تأمين زيست انواع پرندگان – خزندگان و پستانداران در اقليم استان نقش اساسي بازي مي كنند.

شايان ذكر است درياچه اروميه در كنوانسيون رامسر به عنوان تالاب بين المللي شناخته شده است كه شرح آن در بخش درياچه خواهد آمد.

تالاب یادگارلو:

تالاب یادگارلوبامساحت حوضه آبخیز 1530هکتاردرارتفاع متوسط 1280متری ازسطح آبهای آزادواقع است که علاوه برمساحت 359هکتاری دریاچه تالاب ،260هکتارنیزمساحت مراتع حاشیه تالاب راتشکیل می دهد.منابع تامین کننده آب تالاب ،روانابهای فصلی ناشی ازبارندگی درسطح حوضه،جریانهای فصلی رودخانه گدارازطریق انهارسنتی ونشت آبهای زیرزمینی می باشند.

این تالاب درگذشته زیستگاه بسیارمناسبی برای زمستان گذرانی ونیززادآوری پرندگان آبزی همچون قو،فلامینگو،اردک سرسفید،انواع مرغابیهابوده است.امادرطی چندسال اخیربااحداث زهکش درمجاورت آن وهمچنین کاهش آب ورودی ،این تالاب در بیشترمواقع سال خشک می باشد.به همین جهت این تالاب درلیست مونترو قرارگرفته که نیازشدیدبه احیاوبازسازی دارد.

تالاب درگه سنگی

این تالاب دائمی بامساحت حوضه آبریز2100هکتاردرارتفاع 1280متری ازسطح آبهای آزادواقع است.منبع تامین آب آن روانابهای فصلی ناشی ازبارندگی،مازادجریان آب انهار،سنتی منشعب ازرودخانه گدارنقده،جریان چشمه هاونشت آبهای زیرزمینی می باشد.

پوشش گیاهی قابل توجه دربخش جنوبی تالاب ،تنوع وکثرت فیتوپلانکتونهاوگونه های جانوری بی مهرگان درآب این تالاب نظیرانواع بنتوزهاوزئوپلانکتونها،زیستگاه بسیارمناسبی رابرای پرندگان آبزی وکنارآبزی بوجودآورده است.ازپرندگان شاخص این تالاب میتوان به فلامینگو،اردک سرسفید،انواع مرغابیها،چنگراشاره نمود.

تالاب شورگل:

تالاب شورگل یکی ازمهمترین تالابهای استان می باشدکه درطی دهه گذشته بنابه اقدام شرکت سهامی آب منطقه ای تبدیل به سدمخزنی گردیده است وازمساحت1400هکتاری این تالاب 110هکتاربه سدمخزنی اختصاص یافته وبقیه به صورت اراضی تالابی باقی مانده است.متاسفانه به دلیل احداث زهکش درمجاورت آن وکاهش آبهای ورودی به دلایل مختلف دربیشترطول سال خشک می باشد.بنابه دلایل گفته شده،این تالاب نیزدرتالابهای مونتروقرارگرفته لذانیازمیباشداقدامات جدی برای احیاءآن انجام گیرد.تالاب شورگل بامساحت حوضه آبریز17000هکتاردرارتفاع متوسط 1290مترازسطح آبهای آزادواقع است.منابع تامین کننده آب آن ،رواناب های فصلی ناشی ازبارندگی درسطح حوضه ،جریانهای فصلی رودخانه گدارازطریق انهارسنتی ونشت آبهای زیرزمینی می باشند.تالاب شورگل ،زیستگاه مناسبی برای زمستان گذرانی وزادآوری پرندگان آبزی بوده ،امادروضعیت فعلی این زیستگاه تنهابرای توقف وتغذیه معدودی ازگونه های پرندگان آبزی وکنارآبزی مناسب می باشد.