ویژگیهای جغرافیای ، تاریخی شهرستان سلماس :

بنا به شواهد تاریخی و جغرافیایی در ایجاد هسته اولیه شهر سلماس انگیزه خاصی به نظر نمی‌رسد. در طی اعصار، وسیله زلزله دستخوش تغییر محل دگرگونی شده است. ولی آنچه مسلم است بافت اولیه در گذشته یكی از روستاهای مستعد بوده و مركزیت ارتباطی برتری داشته است. بارها در این شهر زلزله روی داده و ساكنان دیلمقان در محل فعلی شهر اسكان داشتند. از حفاریهای به دست آمده از تپه پتان، قدمت سلماس به زمان مادها می‌رسد. در زمان هخامنشیان جزو آخرین قسمت ارمنستان بود و آن را زاروند می‌گفتند. در دوره اشكانیان یكی از ایالتهای حایل بین ایران و روم بود و پس از شكست آخرین شاه اشكانی ضمیمه متصرفات ساسانیان می‌شود. یادگاری از این سلسله در كوه پیر چاوش بر سر راه ارومیه و سلماس (نزدیك روستای خان تختی) باقی مانده است. بدین صورت، روی تخته سنگی دو نفر بر اسب وجود دارد. یكی خود اردشیر و دیگری پسرش شاهپور است و در جلو هر یك پیاده‌ای  ایستاده مشاهده می‌شود. شواهد تاریخی می‌رساند كه این منطقه مدتی ارمنی نشینی بوده است. وجود كلیساها و گورستان‌های متروكه مسیحی و سكونت فعلی ارامنه در بعضی از روستاها و استعمال كلمه (زارواند) كه یكی از واژه‌های ارمنی می‌باشد، همه گواه بر سكونت ارامنه در این منطقه بوده است. یاقوت حموی هم همین كلمه را به كار برده است بعداً كلمه سلماس و پس از آن نام شاهپور و بعد از انقلاب مجدداً نام سلماس جانشین آن شده است.

ویژگیهای سیاسی و اداری شهرستان سلماس :

شهرستان سلماس در 91 كیلومتری شمال مركز استان آذربایجان غربی كه از جانب شمال به شهرستان خوی و شرق به استان آذربایجان شرقی و دریاچه ارومیه و از جنوب به ارومیه و از غرب به كشور تركیه محدود است. این شهرستان دارای دو بخش به نامهای كوهسار و مركزی و دارای هفت دهستان است بخش كوهسار با دهستانهای چهریق‌، شپیران و شناتان و بخش مركزی با دهستانهای زولاچای، كره سنی، كناربروژ، لكستان است.

تقسیمات شهرستان سلماس به تفكیك بخش و دهستان : 1379

ویژگیهای جغرافیایی طبیعی شهرستان سلماس :

ـ موقعیت ، حدود و وسعت شهرستان سلماس :

شهرستان سلماس با وسعت 312/2544 كیلومتر مربع ، حدود 87/6 درصد از سطح استان را به خود اختصاص می‌دهد. این شهرستان در محدوده ارتفاعی حداقل 1000 و حداكثر بیش از 3000 متر از سطح دریا قرار گرفته و شیب متوسط وزنی آن ده درصد محاسب گردیده است.

از سطح شهرستان 77/52 درصد اراضی كوهستانی و 12/14 درصد تپه‌ها و 11/33 درصد بقیه را اراضی دشتی و سیلابی و... تشكیل می‌دهد. شهرستان سلماس در مختصات جغرافیایی 38 درجه و 11 دقیقه عرض شمالی و 44 درجه و 46 دقیقه طول شرقی قرارگرفته است.

ـ كوههای شهرستان سلماس :

كوههای شهرستان سلماس از نقطه نظر توپوگرافی در حقیقت ادامة سلسله جبال زاگرس می‌باشد. از مرز شهرستان خوی به طرف شهرستان سلماس به صورت یك توده مرتفع منظم، مركب از توده‌های خارائی به سمت جنوب ادامه داشته و كوههای مرزی بنام هراویل با ارتفاع 3409 متر ، شملیك داغ با ارتفاع 2844 متر و كوههای كوزه رش، شوربداغ، دوشوان، سنیتال از جانب شمال غرب و جنوب این شهرستان را احاطه كرده‌اند بطور كلی كوه‌های مرتفع این شهرستان را كوههای مرزی این شهرستان با كشور تركیه تشكیل می‌دهند و هر چه به طرف شهر سلماس نزدیك می‌شویم از ارتفاعات كاسته شده و حد فاصل آنها بعنوان پایكوه هراویل می‌باشد. ارتفاع 3097 متر در كوه ساری‌داش در حد مرز سلماس و ارومیه (این ارتفاعات كه از جنوب غربی به شمال شرقی تا تمروخان تختی كشیده شده است) دشت سلماس را بوجود می‌آورند.

نمایی از كوه سه برادر (اوچ قارداشلار)

ـ دشت های شهرستان سلماس :

در شهرستان سلماس یك دشت واقع شده كه توضیحاتی ذیلاً ارائه می‌نماییم.

دشت سلماس مساحتی برابر با 55000 هكتار است. منطقه دشتی سلماس از دامنه ارتفاعات غربی تا حواشی دریاچه ارومیه كشیده شده است و با داشتن رودخانه زولاچای كه از ارتفاعات غرب واقع در مرز ایران و تركیه سرچشمه گرفته پس از طی یك مسیر در راستای جنوب غرب به شمال شرق از داخل دشت سلماس عبور نموده و به دریاچه ارومیه می‌ریزد و باداشتن این رودخانه و تغذیه جانبی از ارتفاعات آهكی منابع غنی از آب دارد. ضخامت آبرفت در این دشت به 200 متر می رسد كه از مرغوبیت نسبتاً خوبی برخوردار است.

نمایی از دشت سلماس

ـ دره های شهرستان سلماس :

دره‌های سلماس به لحاظ خوش آب و هوا بودن و قرار گرفتن در مسیر رودخانه‌ها و كنار باغات مورد توجه گردشگران و علاقمندان به طبیعت است.

ـ دره زولاچای :

دره زولاچای در شهرستان سلماس كه رودخانه زولا در آن جاری است مورد توجه اغلب علاقمندان به گذران اوقات فراغت كه خسته از محیط شهری هستند قرار می‌گیرد.

منظره ای از درة زولا چای

ـ دره دریك :

دره دریك كه رودخانه دریك در آن جاری است دارای چشم‌اندازهای بدیع و دیدنی است و حیات‌وحش اطراف به‌خصوص آوای كبك‌ها و دیدن حیات‌وحش مردم را به این منطقه كشانده و به تفریح می‌پردازند.

ـ دره تمر :

دره تمر در جاده هشتیان كه به چمنزارهای دامنه كوه پیر چاوش و زولا ختم می‌شود از مناطق خوش    آب و هوای سلماس بوده و در حقیقت تفرجگاه اصلی این شهرستان محسوب می‌گردد.