اشنهی ( اشنویی )، شیخ تاج‌الدین محمود ( متولد 550 )

تاج‌الدین محمود بن حداد‌بن ابی ‌بکربن‌یوسف اشنهی نامش در نگاشته ها با القاب شیخ‌ الاسلام، سلطان المحققین ملک الحکما و الواعظین ، قدوة‌الحقیقین و سلطان‌المتکلمین ذکر شده است .
وی از عرفا و فقهای بزرگ قرن ششم و هفتم است که از اشنویه برخاسته سپس در هرات اقامت گزیده است. گویا تحت ارشاد شیخی به نام محمد دیلمی و روز‌بهان بوده و بعد از ان خود به ارشاد و تعلیم و پرورش پرداخته . مؤلف کتاب "شد‌الازار "در ترجمه‌ی احوال خواجه امام‌الدین داوود‌بنمحمد‌بن روز‌بهان‌الفرید نام او را در ردیف کسانی اورده که خواجه امام‌الدین تلقین ذکر و طریقه‌ی ارشاد و دعوت را از انها اموخته است . به احتمال قوی این شیخ تاج‌الدین پدر شیخ صدرالدین محمود ‌اشنهی است . مجمل فصیح خوافی در حوادث سنه‌ی646 در ترجمه احوال شیخ سیف‌الدین باخرزی متوفی در سنه‌ی 659 گوید: وی خرقه‌ی تبرک از دست  شیخ تاج‌الدین محمود بن حداد اشنهی پوشیده است .
در کتاب اثار فارسی تاج‌الدین اشنویی امده: وی در نیمه‌ی اول قرن هفتم هجری قمری در هرات در گذشته است و در جوار مجد‌الدین طالبی عارف شده‌ی ششم در محلی میان دروازه خوش و فیروز اباد مدفون است . شیخ با سعدی شیرازی معاصر بوده و با شیخ شهاب‌الدین عمر سهروردی همنشینی داشته است .
اثار شیخ تاج‌الدین: 1- پاسخ به چند پرسش که در سه فصل تنظیم یافته  فصلی در توحید ، فصلی درمکان و فصلی دربیان زمان . این کتاب، به ایات و احادیث و اشعار فارسی و عربی و سخنان مشایخ مزین شده است .
2- رساله‌ی غایةالمکان منسوب به اوست و به نام لوایح عین‌القضاة چاپ شده است .
3- اشعار باقی مانده از وی .
در لغت نامه‌ی دهخدادر حاشه‌ی وصاف ،در ترجمه‌ی عوارف‌المعارف سهروردی ، تاریخ گزیده‌ی حمدالله مستوفی و دانشمندان اذربایجان از شیخ تاج‌الدین اشنویی نام برده شده است.
از اشعاراوست :
ای بسا پرده که از اه ندم  سوخته‌ام 
تا دمی پیش تو بر مجمر غم سوخته‌ام
عزت سوز تو من دانم کاندر طلبت 
صدره از تارک سر تا به قدم سوخته‌ام
حله‌ی حلیت تو در بر من زیبد از انک
افسرو خاتم و کیخسروو جم  سوخته‌ام
تا که اگه شدم از وحشت زندان وجود  
ز ارزوی فرح اباد عدم سوخته‌ام