تاريخچه شهرستان پيرانشهر :

شهرستان سردشت با وسعتي حدود 2/1516 كيلومتر مربع در منتهي اليه جنوب غربي استان آذربايجان غربي واقع شده است . اين شهرستان از شمال به پيرانشهر ، از جنوب به استان كردستان ، از شرق به مهاباد و از غرب به كشور عراق محدود است . شهر سردشت بين 36 درجه و 10 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 28 دقيقه طول جغرافيايي قرار دارد . ارتفاع اين شهر 1510 متر از سطح دريا و فاصله هوايي آن تا تهران 532 كيلومتر و فاصله سردشت تا اروميه از طريق 255 كيلومتر مي باشد . كوههاي مرتفع و بلندي غرب و شمال غرب اين شهر را فرا گرفته كه ارتفاعات مرزي ايران و عراق را شامل مي شود كه بيشتر اين كوهها را جنگلهاي زيبا و متراكم با درختكاري از نوع بلوط و مازوج و تاكستانهاي وحشي ، انار ، انجير و گلابي فرا گرفته اند . مردم اين شهر بر اين باورند كه سردشت زادگاه زرتشت پيامبر ايراني است و از آنجا كه اين نام ( سردشت ) در كردي به معني زرتشت است معتقدند كه سردشت از نام زرتشت گرفته شده است كه پس از حمله اعراب به سردشت تغيير نام داده است . سردشت از دو كلمه « سر » و « دشت » تشكيل شده است يعني آغاز و شروع دشت و به بيان ديگر به معناي دشتي كه تا رود زاب ادامه دارد ... از آثار تاريخي اين شهرستان مي توان به مهمترين آنها يعني « پل قالاتاسيان « اشاره نمود .

در پيرانشهر آثار و بناهاي تاريخي قابل ذكري تا بحال كشف نشده است و به علت وضعيت خاص پيرانشهر از نظر جغرافيايي و سوق الجيشي و نا آرامي هايي كه اين شهر در طول تاريخ خود شاهد بوده است باعث شده كه وضعيت باستان شناسي شهر در حاله اي ابهام و تاريخي قرار گيرد . بعضي از آثار باستاني پيرانشهر شامل : كتيبه برده مافوره ، آثار هيبه ، گورستان پيرانشهر ، قبر حسين قاضي ، گورستان محمود آباد ، زمين هاي خدرآوه مي باشد كه قدمت هيچكدام از آثار ذكر شده مشخص نيست .

در اين شهرستان علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد.

تپه سلوه، تپه گردكان، تپه خالدار، تپه چهل شهيدان، تپه ليك بن، تپه گردكشانه، تپه پسوه، تپه گردگرد كسبيان، تپه سروكاني، تپه خورنج، تپه كله سپيان، تپه شلجاران، تپه گردبن، تپه زينوشيخ، تپه گنه‌دار منگور، تپه هنگ‌آباد، تپه گردبن، تپه زينو شيخ، تپه گنه‌دار منگور، تپه هنگ‌آباد ، تپه باستان بگ، قلاتي سري كوري، تپه قلات، تپه بازرگان، تپه شاريستن، تپه بانه سر، تپه شيختان، تپه دربكه، تپه لاوين، تپه سوغانلو، تپه سرخاب، تپه شين‌آوا، تپه قلموت، تپه قلات، تپه كهنه لاجان، تپه زيوه، تپه كهنه‌خانه، تپه نمنجه، تپه گردرحمت، تپه كاني اشكوت، تپه بري مرگان، تپه قلات شين‌آباد، تپه گردآشوان، قلات جلديان، تپه گرد مرقد، تپه قلاتي موت آوا، تپه كارالان، تپه بفرنج، تپه بركمران، تپه مهنگ‌آباد، تپه بهنجي، تپه اشكوات، تپه يادنياوه، تپه گردتركس

فهرست منابع :

ـ گزارشات سازمان ميراث فرهنگي استان آذربايجان غربي

ـ اطلاعات ايرانگردي استان آذربايجان غربي « حسن زنده دل »

ـ پژوهش در نام شهرهاي ايران « ايرج افشار سيستاني »

ـ اورميه در گذر زمان « حسن انزلي »