ويژگيهاي جغرافيايي تاريخي شهرستان اروميه :

شهرستان اروميه مركز استان آذربايجان‌غربي در جلگه‌اي، در كنار درياچه لاجوردي به همين نام گسترده شده است. زمينهاي بارور اروميه با آب‌وهواي مساعد و واقع شدن آن در معبر قفقاز، ارمنستان، آسياي‌صغير و بين‌النهرين از يك‌سو و قرارگرفتن آن در كنار درياچه اروميه از سوي ديگر وضع ويژه‌اي به چهره اين شهرستان بخشيده است. اين شهرستان بيش از ساير نقاط ايران مورد توجه ملل پيش از تاريخ قرار گرفته است و شاهد آن تپه¬هاي متعدد باستاني مي¬باشد. يكي از اين تپه¬ها، گوي‌تپه (4 كيلومتري جنوب‌شرقي اروميه) است كه با قديمي¬ترين تپه¬هاي بين‌النهرين،آسياي‌صغير و فلات ايران رقابت مي¬نمايد. از سوي ديگر، منسوب داشتن زرتشت به اروميه و همچنين اينكه يك يا دو تن از حواريون زرتشت كه در تولد عيسي (ع) به بيت‌اللحم رفته بودند در اروميه مدفونند حاكي از آن است كه اين شهر يكي از بزرگترين كانونهاي مذهبي و علمي در گذشته¬هاي دور بوده است. پس از ظهور اسلام نيز اروميه پس از مراغه دومين شهر آذربايجان به شمار مي‌رفته است. از قرن پانزدهم كه تركان عثماني جايگزين امپراتوري روم شرقي شدند باز اروميه، به عنوان شهر سرحدي از اهميت فوق‌العاده¬اي برخوردار بوده و داراي برج و باروي مهمي گرديد، برج سه‌گنبد و مسجدجامع هر دو يادگار مجد و عظمت تمدن اسلامي به شمار مي¬روند. اين شهرستان بر اثر حوادث تاريخي بارها ويران شده و دوباره عظمت خود را تجديد نموده است.

ويژگيهاي سياسي و اداري شهرستان اروميه :

شهرستان اروميه در جنوب شهرستان سلماس و شمال شهرستان نقده قرار گرفته است و آبهاي درياچه اروميه شرق آن را مي¬پوشاند و از جانب غرب با كشور تركيه و از گوشه جنوب غربي با كشور عراق همسايه مي¬باشد. شهرستان اروميه داراي 5 بخش به نامهاي مركزي، انزل، سيلوانه، صوماي برادوست و نازلو است كه با 20 دهستان سازمان يافته¬اند.

ـ بخش انزل با دهستان¬هاي انزل جنوبي و انزل شمالي با مركزيت قوشچي.

ـ بخش سيلوانه با دهستانهاي ترگور، دشت و مرگور با مركزيت سيلوانه.

ـ بخش صوماي برادوست با دهستانهاي برادوست، صوماي جنوبي و صوماي شمالي با مركزيت سرو.

ـ بخش مركزي با دهستانهاي باراندوزچاي، باراندوز چاي جنوبي، باراندوز چاي شمالي، باش قلعه، بكشلوچاي، تركمان، دول، روضه¬چاي و نازلوچاي شمالي با مركزيت اروميه.

ـ بخش نازلو با دهستانهاي طلاتپه ، نازلوچاي و نازلوچاي شمالي با مركزيت نوشين.

مركز استان آذربايجان غربي و شهرستان اروميه، شهر اروميه است.

ويژگيهاي جغرافيايي طبيعي شهرستان اروميه :

ـ موقعيت، حدود و وسعت شهرستان اروميه :

شهرستان اروميه با وسعت 185/5251 كيلومترمربع، حدود 8/15 درصد از سطح استان را به خود اختصاص داده است. طيف ارتفاعي اين شهرستان از 1000 مترتا بيش از 3500 متر از سطح دريا بوده و

شيب متوسط وزني آن 9 درصد محاسبه شده است. بر اساس مطالعات ارزيابي و منابع اراضي از سطح

شهرستان 57/41 درصد اراضي كوهستاني، 16/24 درصد تپه¬ها و 28/34 درصد بقيه را اراضي دشتي و سيلابي و ... تشكيل مي¬دهند كه از نظر مختصات جغرافيائي در37 درجه و32 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و4 دقيقه طول شرقي واقع گرديده است.

ـ كوه¬هاي شهرستان اروميه :

مهمترين كوههاي اين منطقه عبارتند از:

كوه علي ايمان (علي امان)‌به ارتفاع 1633 متر در جنوب شرقي شهر اروميه.

كوه سير داغي به ارتفاع 1700 متر در دو كيلومتري جنوب غربي شهر اروميه.

كوه جهودها (جهود داغي) به ارتفاع 1440 متر در شمال غربي شهر اروميه.

كوههاي قز ممسي در 6كيلومتري، ساري قيه در 7كيلومتري، ترشك در 5/7كيلومتري، گوش‌قيه‌سي در 5/8 كيلومتري، علي‌پنجه‌سي در4/9كيلومتري، بزوداغي در12كيلومتري، ساري‌داغ در15كيلومتري شمال‌شرقي اروميه قرار دارند. كوههاي مداولي در15كيلومتري غرب، ماه‌داغي29كيلومتري جنوب‌شرقي وكوههاي برده‌رش36كيلومتري، زيارت بابيون و هرچين در 38كيلومتري غرب وكوههاي شهيدان، كمال و زيناتابوتان (كوه‌مرزي‌باتركيه) در 38كيلومتري جنوب‌غربي،كوه بايدوست در40كيلومتري،كتول‌داغي در50كيلومتري، ‌ساري داش، سركش نوچ‌سلطاني وكوران‌داغي در 65كيلومتري شمال‌غربي اروميه، كوههاي اشكچي در30كيلومتري وكاني‌سبو در32كيلومتري جنوب اروميه،كوه زنبيل در25كيلومتري شمال‌شرقي (حاشيه درياچه اروميه)، كوه دشتك در20كيلومتري، كوه زرد در 28 كيلومتري جنوب‌غربي اروميه از جمله كوههاي مهم اين منطقه محسوب مي‌گردند.

ـ دشتهاي شهرستان اروميه :

ـ دشت اروميه :

اين دشت با مساحت 98100 هكتار در كنار ضلع غربي درياچه اروميه قرارگرفته وداراي352پارچه آبادي مي¬باشد. عمده¬ترين محدوديت اراضي قابل آبياري در اين دشت مربوط به بالا بودن سطح آب زيرزميني و نيز زهكشي مي¬باشد. اراضي زير كشت زراعتهاي آبي در سال 1370 در دشت اروميه بالغ بر 40388 هكتار و اراضي زير كشت ديم معادل 13440 هكتار بوده است. بعلاوه مساحتي معادل 4500 هكتار در زير باغات به زراعت آبي مبادرت شده است. محصولات كشاورزي عمده در زراعت آبي گندم و يونجه به همراه شبدر و اسپرس و در زراعت ديم گندم و نخود است. دشت اروميه در اراضي ساحلي و كم شيب غرب درياچه اروميه واقع شده و رودخانه¬هاي متعددي پس از عبور از ارتفاعات و تراس فوقاني وارد دشت اروميه شده و به درياچه اروميه مي¬ريزند. از مهمترين آنها ميتوان به نازلوچاي، روضه چاي، شهرچاي، باراندوزچاي اشاره كرد.

ـ دشت سيلوان :

اين دشت با مساحت 3800 هكتار در شمال دشت زيوه و جنوب دشت تلو واقع شده است و داراي 8 پارچه آبادي مي¬باشد. اراضي زير كشت زراعتهاي آبي در سال 1370 در دشت سيلوانا بالغ بر 1343 هكتار و اراضي زير كشت ديم معادل 1223 هكتار بوده است. محصولات عمده زراعي دشت در زراعت آبي، يونجه (به همراه شبدر و اسپرس) و گندم ودر زراعت ديم گندم و نخود مي‌باشد. رودخانه برده‌سور كه از ارتفاعات مرزي ايران و تركيه سرچشمه گرفته و از غرب به شرق جريان دارد آب اين دشت را تأمين مي‌كند. سرشاخه كاله¬لو نيز از شمال به اين رود مي¬پيوندد.

ـ دشت تلو :

اين دشت با مساحت 4400 هكتار در غرب درياچه اروميه و جنوب دشتهاي هورسين و ميرآباد و سرو و در شمال دشت سيلوانا قرار گرفته و شامل 18پارچه آبادي مي¬باشد. اراضي زير كشت زراعتهاي آبي در سال 1370 در دشت تلو بالغ بر 2331 هكتار و اراضي زيركشت ديم معادل 1222 هكتار بوده است. محصولات كشاورزي اصلي از زراعت آبي يونجه (به همراه اسپرس و شبدر) و گندم و در زراعت ديم گندم و نخود بدست مي‌آيد. نازلوچاي عليا كه از كوههاي مرزي ايران و تركيه سرچشمه مي‌گيرد و روضه‌چاي‌عليا كه از رودخانه¬هاي فصلي بوده و با نزول بارانهاي فصلي و ذوب برفهاي قارلي داغ تغذيه مي¬شوند دشت تلو را سيراب مي‌كنند.

ـ دره¬هاي شهرستان اروميه :

با توجه به وضع توپوگرافي شهرستان اروميه دره¬هاي متعددي در آن وجود دارد و اين دره¬ها به عنوان مكان مناسبي براي تفريح و گذران ايام تعطيل هفته و يا سال براي مردم خسته از كار روزمره و علاقمندان به طبيعت مورد توجه مي‌باشند. دره¬هاي مهم شهرستان اروميه عبارتند از:

ـ دره‌بند :

دره‌بند در شهرستان اروميه در مسير رودخانه شهرچاي در13كيلومتري اروميه واقع شده است. اين دره در اكثر فصول سال مورد بهره¬برداري گردشگران و علاقه¬مندان به طبيعت است و از محلهاي تفرج اروميه ميباشد.

ـ دره مارميشو :

دره مارميشو در 45 كيلومتري غرب اروميه واقع شده و درياچه طبيعي آن به وسعت تقريبي 5 هكتار بر روي نازلوچاي از مناظر بديع و ديدني دره¬هاي اروميه محسوب مي‌شود و اقشار مختلف مردم جهت تفريح به اين مكان مراجعه مي‌كنند.

ـ دره نازلو :

در جوار مركز دهستان نازلو به فاصله 30كيلومتري شمال باختري اروميه و همچنين در مسير رودخانه نازلو واقع شده است. اين دره يكي از مراكز مهم گردشگري اروميه به شمار مي¬رود.

ـ دره شهيدان :

اين دره در 35كيلومتري اروميه و در محور اروميه ـ اشنويه واقع گرديده است. در اكثر فصول سال مورد بهره¬برداري علاقمندان به طبيعت مي¬باشد.

ـ دره باراندوز :

دره باراندوز در مسير رودخانه باراندوز چاي در20كيلومتري اروميه واقع شده است. اين دره به جز فصل زمستان مورد بهره¬برداري علاقمندان به طبيعت است.

ـ غارهاي شهرستان اروميه:

ـ غار ليلي و مجنون و «شيرين و فرهاد» در30كيلومتري جنوب اروميه (محور اروميه ـ بالانج).

ـ غار تمتمان در 19كيلومتري شمال شرقي اروميه در نزديكي درياچه اروميه واقع است كه آثار مكشوفه آن به دوره پارينه سنگي تعلق دارد. غارهايي نيز در نزديكي روستاي «كهريز» و «ميرداود» قرار دارند كه بنام همين روستاها ناميده ميشوند.

ـ جزاير شهرستان اروميه:

در تعيين ساختار توپوگرافي درياچه اروميه به دليل برخورداري از دو محيط آبي و خشكي متمايز مي¬بايست به عوارض جزاير102گانه موجود در آن اشاره شود كه در اين رابطه به شرح سه جزيره بزرگ اكتفا گرديده و بقيه بصورت فهرست‌وار ارائه ميگردد.

1ـ جزيره كبودان (قويون داغي) :

اين جزيره با وسعت 3125هكتار و با اختلاف ارتفاع 225متر بين سطح آب درياچه 1275متر و بلندترين قله آن 1500متر، درحقيقت تپه ماهوري بوده كه در ميان اين گستره قلل زرزا (1500 متر)، گل دره (1500 متر) و قره داغ بزرگ (1427 متر) قابل ذكر است.

از منابع آبي اين جزاير چشمه كهريز در شرق جزيره و چشمه دام‌داما و چشمه محيط‌بان ميتوان اشاره نمودكه علاوه برتأمين آب حيات‌وحش از آب دام‌داما كه به مخازن بتني هدايت ميشود مأمورين مستقر در پارك و گردشگران و شكارچياني كه از داخل كشور و خارج با اخذ پروانه ويژه وارد كبودان ميشوند از آب اين چشمه استفاده مينمايند.

2ـ جزيره اشك:

چين‌خوردگيهاي اشك به صورت سلسله كوهي كم عرض در جهت طولي از شمال به جنوب امتداد يافته و قلل زاغه ديكي (1499 متر)، پالان توكن (1482 متر)، جلمان (1477 متر) بي گوش يا بايگوش (1462 متر) در سطح 2150 هكتاري آن به چشم مي‌خورند.

و گوزنهاي زرد ايراني موجود در اين جزيره از تنها چشمه موجود در جنوب شرقي جزيره استفاده مي‌كنند البته آب چشمه به مخازن آب و از آنجا به آبشخورها هدايت مي‌گردد. ديگر منبع ذخيره آب كه در كددرسي جهت جمع¬آوري رواناب¬ها احداث ومورد استفاده وحوش جزاير قرار ميگيرد.

3ـ جزيره اسپير:

اين جزيره با مساحتي حدود 1150هكتار عمدتاً تپه ماهوري و داراي دو نقطه ارتفاعي ساري تپه با 1422

مترو قله مشرف به اسكله با 1420متر مي¬باشد.

در اين جزيره يك چشمه در شمال شرقي و يك منبع ذخيره آب در دره اسكله مورد استفاده وحوش قرار مي‌گيرد.

تعداد و مشخصات جزاير درياچه اروميه

شماره رديف نام جديد تعداد مساحت نام قديم

1 جوين 3 34/0 1322 آرپادرسي

2 جوزار - - - -

3 جودره - - - -

4 آرزو 1 37/5 1434 آرزو

5 سپيد 1 1/0 1305 آق داغ

6 بهرام 1 02/0 1293 آق مسته

7 زيرآبه 1 - - ابوالقاسم داشي

8 بستور 1 - - احود داشي

9 اردشير 1 09/0 حدود 1280 اردشه

10 اسپير 3 95/11 1422 اسپير

11 اسپيرو - - - -

12 اسپيرك - - - -

13 ميانه 1 - - اوهون

14 اشك 5 25/26 1499 ايشك

15 ميدان - - - -

16 چشمه كنار - - - -

17 بن اشك - - - -

18 اشك سر - - - -

19 چاك تپه 3 - - چاك تپه

20 دي - - - -

21 ماغ - - - -

22 برد 3 81/1 1393 چايرلي و دنه لي

23 آذر - - - -

24 ناهيد - - - -

25 خرسك 2 20/0 1329 خرسك

26 سنگان - - - -

27 بردين 2 19/0 1322 داش آدا

28 سنگو - - - -

29 تك 10 14/0 حدود 1280 دوقوزلر

30 كمان - - - -

31 سروش - - - -

32 تير - - - -

33 كنارك - - - -

34 تشبال - - - -

35 سريجه - - - -

36 پنهان - - - -

37 كفچه نوك - - - -

38 بن - - - -

39 شاهين 1 13/0 1345 سائين قلعه

40 زتپه 1 - - ساري تپه

41 ساماني 2 09/0 1285 ساماني

42 آذين - - - -

43 اسلامي 1 - 2175 شاهي

44 مهر 3 22/0 1310 شاه سرانلر

45 مهران - - - -

46 مهرداد - - - -

47 شورتپه 1 - - شور تپه

48 شوش تپه 1 - - شوش تپه

49 برزو 2 - - علي ميرزا

50 برز - - - -

51 گرز 1 - - عموجانلر

52 سياوش 1 007/0 1280 متر قره آدا

53 سياه تپه 8 1/0 حدود 1280 متر قره تپه

54 نهفت - - - -

55 تنجك - - - -

56 ناديد - - - -

57 تنجه - - - -

58 نهان - - - -

59 بردك - - - -

60 كاوه - - - -

61 زركمان 2 20/0 1324 قزل كنگور

62 زركنك - - - -

63 شمشيران 6 29/0 1324 قليج ياقلي قره

64 ايران نژاد - - - -

65 گرده - - - -

66 گيو - - - -

67 مهوار - - - -

68 مهديس - - - -

69 كبودان 1 20/30 1588 قويون داغي

70 گل سنگ 3 005/0 حدود 1280 كچل داش

71 كامه - - - -

72 كام - - - -

73 زاغ 3 75/0 1417 كمرداغ

74 مشكين - - - -

75 شبديز - - - -

76 سهران 7 20/0 حدود 1280 گاناجايا

77 سرخ - - - -

78 گلگون - - - -

79 كركس - - - -

80 آرام - - - -

81 پنهان - - - -

82 اميد - - - -

83 كنيوه 3 7/0 1350 گدوك تپه

84 گريوك - - - -

85 توس - - - -

86 بزرگ تپه 5 3/1 1345 گميچي

87 ناويان - - - -

88 كوچك تپه - - - -

89 ناخدا - - - -

90 ناوي - - - -

91 كاكائي بالا 3 - - كولايان داش

92 كاكائي پائين - - - -

93 كاكائي ميانه - - - -

94 مركيد 1 11/0 حدود 1280 مركيد

95 پيشوا 3 - - ملايوركي

96 تخت 1 47/0 1310 ياستي آدا

97 تختان 1 - - ياستي داشي

98 سياه سنگ 4 77/0 1322 ياستي ياقلي قره

99 اشكو - - - -

100 آرش - - - -

101 برزين - - - -

102 آتش 1 02/0 حدود 1280 يانخلي

ـ جزاير درياچه اروميه :