آثار و ابنيه تاريخي شهرستان ماكو

سه شنبه ۲۵ خرداد ۱۳۸۹ ساعت ۱۶:۴۰

موقعيت تاريخي و جغرافيايي ماكو :

شهر ماكو ، مركز شهرستان ماكو در استان آذربايجان غربي با پهنه اي حدود 7 كياومتر مربع در شمال آذربايجان غربي در مسير راه تبريز ـ بازرگان در 39 درجه و 18 دقيقه عرض شمالي و 44 درجه و 31 دقيقه طول خاوري نسبت به گرينويچ قرار دارد . مي گويند نام شهر ماكو از واژه ارمني «‌ مگي »‌ يا «‌مكي »‌ به معني چراگاه و آغل زمستاني دامها گرفته شده كه به مرور زمان به ماكو تبديل شده است . بعضي ها هم معتقدند كه چون دور شهر ماكو را كوهها قرار گرفته اند ، در شبهاي مهتابي ماه ديده نمي‌شود به همين جهت به آن « ماه كوه » گفته اند و اندك‌ اندك ماه كوه به ماكو سرشناس شده است . بنابر آثار تاريخي و كتيبه هاي سنگي بر مي آيد كه شهر و ناحيه ماكو در 17 سده پيش فرهنگي درخشان داشته و از حكومت اوراتورها نشانه هايي وجود دارد كه توسط باستان شناسان خارجي و ايراني به ثبت رسيده است . شهرستان ماكو از جنوب با شهرستان خوي ، از غرب با تركيه ، از شرق با جمهوري نخجوان و از شمال با جمهوري آذربايجان همسايه است .

مسجد سرخ چورس ( قره ضياء الدين (

اين مسجد در شمال شرقي چورس از توابع چايپاره واقع است . روستاي چورس در 7 كيلومتري جنوب شرقي قره ضياءالدين و شمال شرقي شهرستان خوي واقع شده است . بر اساس كتيبه اي كه امروزه از بين رفته است و فقط محل آن باقي مانده است مي توان تاريخ بناي مسجد را دوره صفويه ذكر كرد . پلان مسجد به فرم مربع مي باشد ، مسجد صحن ندارد و شبستان مسجد چهار ستون سنگي تراش با سر ستون نقش ساده دارد . سقف پوشش مسجد بصورت طاق و گنبدي بوده كه فقط دو چشمه از گنبدهاي سقف باقي مانده است . از اين مسجد در زمان ساخت به عنوان محل عبادت شيعيان روستاي چورس استفاده مي شده است و بدليل تخريب متروكه شده است .

بانك ملي :

ساختمان بانك ملي در خيابان سعدي شهرستان ماكو واقع گرديده است ، اين منطقه داراي شرايط كوهستاني بوده و از مناطقي است كه در خط زلزله واقع شده است . اين بنا متعلق به «‌احمدخان بيات ماكو »‌ معروف به «‌افخم السلطنه »‌بوده و در حدود 100 سال پيش در وسط اين باغ بزرگ در حدود 5/2 هكتار زمين بنا گرديده و محل زندگي نامبرده و خانواده به همراه غلامان و نديمه‌ها بوده است . بعدها اين ساختمان به بيمارستان ارتش تبديل شده و چند سالي ادامه داشته است كه پس از اشغال ماكو توسط روسها از اين ساختمان به عنوان كنسولگري استفاده كردند ، اما در زمان نخست وزير وقت ( قوام السلطنه ) كه روسها به كشورشان بازگشتند اين ساختمان به عنوان بانك ملي شعبه ماكو مورد استفاده واقع شده كه بعداً به علت زمين لرزه و فرسودگي آسيب ديد و در جوار اين ساختمان، ساختمان ديگري براي بانك ملي احداث شد . ساختمان قديمي بانك ملي كه در بالا ذكر آن رفت داراي دو طبقه شامل زير زمين و همكف با پلان مستطيل شكل با معماري پيشرفته آن زمان طراحي و ساخته شده ، طبقه اول از يك شاه نشين و چندين اتاق در ابعاد مختلف با گچبريهاي ظريف و زيبا و آيينه كاري در سقف و قرنيس ديوارها متشكل شده است . طبقه اول مخصوصاً اتاق شاه نشين داراي پنجره‌هاي روسي با شيشه‌هاي رنگي و دربهاي چوبي به ارتفاع سه متر و دو بالكن چوبي با پنجره‌هايي در دو طرف بنا و يك بالكن با 7 ستون چوبي در قسمت مركزي است. اين ساختمان در حال حاضر در مالكيت بانك ملي است و توجه همه جانبه ميراث فرهنگي استان را براي جلوگيري از تخريب اين بناي زيبا مي طلبد .

شهرباني ماكو :

ساختمان قديمي شهرباني ماكو در دامنه كوه مرتفعي در سمت شمال شرقي شهر قرار گرفته و اكثر واحدهاي مسكوني شهر در دامنه آن ساخته شده اند . با توجه به كتيبه موجود كه در تالار آئينه‌كاري نوشته شده اين واحد در محرم سال 1320 هجري قمري احداث شده گرچه امكان دارد كه تاريخ فوق‌الذكر مربوط به انجام گچبري و آئينه‌كاري ساختمان مذكور مي باشد . اما با توجه به اينكه تزئينات ساختمان به فاصله بسيار اندكي بعد از احداث بنا صورت گرفته مي تواند سال نسبتاً دقيقي را ارائه نمايد . ساختمان قديمي شهرباني ماكو بصورت دو طبقه احداث گرديده است طبقه اول فاقد تزئينات و واحدهاي با ارزش وسيع مي باشد ولي در طبقه دوم آن از نظر طرح كلي پلان و نورپردازي و تقسيمات معقول و تناسبات معماري و بكارگيري شيوه آرايش زمان خود مانند تالار آئينه‌كاري و دربهاي بزرگ ارسي در تالار آئينه و اطاقهاي مجاور آن با شيشه‌هاي رنگين و تزئينات گچبري جبهه خارجي شامل سرستونهاي تزئيني و مجسمه ها و اشكال گل و بوته و ساير نقوش ديگر ارزش و بهايي به اين واحد بخشيده است .

عمارت كلاه فرنگي :

بناي قديمي عمارت كلاه فرنگي همراه با آثار تاريخي متعدد ديگري كه از نظر قدمت تقريباً همزمان اين اثر ساخته شده است تماماً در سمت شرق خيابان امام كه طولاني‌ترين خيابان شهر و به موازات دره حد فاصل دو رشته كوه مي باشد قرار رگفته است . در اطراف عمارت فوق ساختمانهاي قديمي مانند عمارت شهرباني محل شوراي داوري سابق و چند بناي ديگر وجود دارند . اين عمارت داراي دو طبقه با پوشش شيرواني و بالكن چوبي كه به تبعيت از فرم خارجي عمارت داراي طرح هشت ضلعي مي باشد، بالكن مذكور كه در دو طبقه عمارت به همان فرم با بيست عدد ستون چوبي و سقف تخته كوبي تكرار شده، حد فاصل ستونها نرده‌هاي چوبي طراحي شده قرار داده شده است و در آخرين حد بالاي پنجره هاي از جبهه خارجي يك حاشيه گچبري وجود دارد . قسمت داخلي نيز بوسيله گچبري، آيينه كاري و نقاشي و ساير تصميم بندي هاي متناسب آرايش داده شده است .

پل پنج چشمه :

شماره ثبت : 802

موقعيت : 5 كيلومتري شرق ماكو

اين پل بفاصله يك كيلومتري پليس راه ماكو و در 5 كيلومتري شرق ماكو در حاشيه جنوبي جاده آسفالته و بر روي رودخانه زنگمار ساخته شده است . تاريخ ساخت پل به قرن 18 ميلادي مي‌رسد ( تقارن با اوايل عصر شاه عباس صفوي ) . پل از سنگ هاي تراشيده شده به رنگهاي سياه و سفيد كه زيبايي خاصي به معماري پل داده ، ساخته شده است ، پل شمالي جنوبي بوده و به معبر كوهستاني راه دارد . طول پل 43 متر و عرض آن 20/3 متر و 50/5 متر ارتفاع دارد . اين پل 4 چشمه دارد و احتمالاً در زمان اوليه 5 چشمه داشته است . ظاهراً بعد از ويراني دو چشمه آن يك چشمه بزرگ جانشين آنها شده است . به علت صخره‌اي بودن كف رودخانه عمليات پي سازي در اين پل انجام شده و پايه ها را مستقيماً بر روي صخره هاي طبيعي سوار كرده‌اند. پل مزبور داراي سه پايه است كه قسمتهايي از اين پايه ها را صخره طبيعي رودخانه تشكيل مي‌دهد. ارتفاع اين پايه ها از نيم متر تا 2 متر بعلت صخره اي بودن كف متغير است . اندازه پايه ها 20/3 * 2 متر مي باشد كه طاق ها روي اين پايه ها استوار گشته‌اند. علاوه بر اين پايه ها در جهت مطابق با آب رودخانه داراي آب شكن‌هاي مثلثي بوده است. از محاسن بارز اين پل مي توان به سهل‌تر كردن رفت و آمد مسيحيان براي زيارت قره كليسا ياد كرد . لازم به ذكر است كه در جبهه شرقي پل بدون رعايت حريم ، پل جديد ديگر چسبيده به اين پل در دست احداث است كه براي اين پل تاريخي خطرساز مي باشد .

پل قلعه جوق :

اين پل در جنوب شهرستان ماكو ، در مجاورت روستاي قلعه جوق بر روي رودخانه زنگمار احداث شده است . اين پل در موقعيت ْ906 و َ16 و ً36 شمالي و ْ391 و َ28 و ً44 عرض شمالي و در ارتفاع 1347 متر از سطح دريا در جنوب شهرستان ماكو واقع شده است . قدمت اين اثر تاريخي به دوران صفويه مي‌رسد . پل قلعه جوق به علت اينكه بر روي بستر دره اي ساخته شده است يك دهانه كوچك فرعي دارد . پل مزبور به علت صخره اي بودن بستر پي سازي نشده و پايه هاي پل بر روي صخره هاي طبيعي رودخانه استوار گرديده است . اين پل يك پايه به اندازه 5/4 * 2 متر دارد كه بر روي صخره بستر رودخانه سوار است . مصالح اين پايه با سنگهاي سياه تراشيده و قلوه سنگ با ملات آهك است . پل داراي دو دهانه كه يكي كوچك و ديگري بزرگ است، مي باشد دهانه بزرگ بصورت جناغي با خيز تند و با مصالح سنگ هاي تراشيده و ملات گچ ساخته شده است . بدنه پل با سنگهاي لاشه سفيد و سياه رنگ و ملات آهك تا سطح گذرگاه پل بالا آمده است و سطح گذرگاه پل با ملات آهك و خاك و لاشه سنگهاي سياه سنگفرش شده است و اين اثر كهن به علت كاربرد خاص فاقد تزئينات خاص معماري مي باشد . اين پل در گذشته ارتباط ساكنين قلعه جوق را با ماكو فراهم مي ساخته است . با اينكه پل جديد بتني در نزديكي اين پل ساخته شده است و رفت و آمد از روي آن انجام مي گيرد . اما باز هم پل قديمي قلعه جوق به عنوان يك عامل ارتباطي مورد استفاده اهالي قرار مي گيرد .

قره كورپو ( پل سياه(

اين پل در شمال ماكو در موقعيت ْ538 و 17 طول شمالي و ْ461 و 44 عرض شرقي در ارتفاع 1300 متر از سطح دريا در انتهاي تنگه ماكو به طرف بازرگان بر روي رودخانه قره سو حدود صد متر مانده به محل اتصال رودخانه مزبور با رودخانه زنگمار قرار گرفته است . تاريخ ساخت اين دژ به دوره صفويه مي‌رسد.

پل سياه ( قره كورپو ) بر روي صفه سنگي رودخانه ساخته شده و به همين علت پي سازي براي اين پل انجام نشده است و پي بنا شامل همان صخره هاي طبيعي كف رودخانه است . اين پل داراي 3 دهانه است كه دو تا از دهانه ها چسبيده به كناره هاي رودخانه و لي دهانه وسطي به طول 6/3 متر و ارتفاع 8/1 متر در وسط رودخانه واقع شده است. پايه هاي پل در جهت مخالف آب رودخانه داراي آب شكن‌هاي نيم دايره به قطر 5/3 متر است و تمامي پايه ها و آب شكنها با لاشه سنگ هاي سياه و سفيد و با ملات آهك ساخته شده‌اند. مصالح پل را سنگ هاي سفيد و سياه آتشفشاني و سنگ هاي لاشه و قلوه سنگ با ملات آهك تشكيل مي دهد و ظاهراً وجه تسميه پل به خاطر استفاده از سنگهاي سياه آتشفشاني بوده است . نوع مصالح و فرم طاق روي چشمه باقيمانده ، بيننده را به ياد بناي قره كليسا مي اندارد. پل سياه با توجه به عملكرد آن فاقد تزئينات خاص معماري است و دقت در اجراي سنگهاي تراشيده شده در اين اثر قابل توجه است .

حمام قديمي ماكو :

شماره ثبت : 5072

موقعيت : بافت قديمي ماكو

اين بنا در شهرستان ماكو در ميان ارتفاعات كوه قبه ( قلعه قبان ) در داخل بافت قديم واقع است در مجاورت شمال شرق اين مكان خانه قديمي « صفرعلي خان » قرار دارد . « مسجد زينبيه » در شمال حمام و خانه هاي مسكوني مردم در سمت غرب آن واقع شده است . دره نسبتاً عميق كه محل عبور سيلاب نيز مي باشد در قسمت جنوبي آن قرار دارد حمام قديمي ماكو ، به استثناي سفالهاي بدست آمده از آن مربوط به دوره صفويه است . حمام قديمي ماكو بعد از اتمام خاكبرداري شامل اين قسمتها مي باشد : قسمت سربينه كه داراي دو مدخل ورودي مارپيچ ، 4 ستون سنگي ، حجرات اطراف ، كف سنگي ، پاشور وسط سربينه و گرمخانه شامل فضاهاي قرنيه معماري ، حوضچه هاي سنگي ، تن پوش هاي سفالي كه محل هدايت آن مي باشند و قرنيه حمام كه كاملاً با ماسه آهك ضخيم عايق كاري شده است . اين بنا در زمان ساخت به عنوان حمام استفاده مي شده است ولي در حال حاضر استفاده خاصي از آن نمي شود . در اين بنا به عنوان تزئين از مقرنس كاري پايه ستون هاي سنگي استفاده شده است ، مالكيت بنا مشخص نمي باشد ( بلا صاحب ) و تاكنون نيز هيچ اقدامي راجع به حريم آن نشده است . حمام قديمي ماكو در اثر ريزش طاقها و قرار داشتن در مسير سيلابها كاملاً از خاك انباشته و مدفون شده بود در حال حاضر حمام پس از گمانه زني و حفاري از زير خاك بيرون آورده شده است كه اين كار به همت مديريت ميراث فرهنگي و بخش پژوهش استان آذربايجان‌غربي انجام گرديده است قسمتهايي از حمام توسط مردم براي استفاده از سنگ هاي آن در ساختمانهايشان تخريب شده است اما اين حمام به دليل قرار گرفتن در مسير مناسب بازديد از بافت قديمي ماكو ، مي تواند پس از انجام مرمت هاي لازم بعنوان محلي براي بازديد عموم باشد .

سنگ نوشته شهر روسا در ماكو :

روسا يكي از شهرهاي اورارتويي بود كه در قرن نهم پيش از ميلاد و در زمان « روساي دوم » حاكم اورارتو ساخته شد . روساي دوم پسر آرگيشتي دوم از پادشاهان معروف اورارتو پس از اتمام شهر، كتيبه اي در بالاي آن نصب كرد . اين كتيبه كه يكي از نفيس ترين آثار كهن اين سرزمين است توسط روساي دوم فرزند آرگيشتي دوم از پادشاهان اورارتو به خط ميخي نوشته شده و توسط باستان شناس معروف آلماني پروفسور « مين تس »‌ ترجمه شده است . طول كتيبه 72 و عرض آن 56 و ضخامت آن 11 سانتي متر و وزن آن 110 كيلوگرم است . بر روي اين كتيبه 16 خط موازي رسم شده است .

شهر روسا و كتيبه آن هر دو به سرنوشت تلخي دچار شده اند . شهر روسا در اثر حمله و هجوم قوم آشور با خاك يكسان شده است و امروز فقط دهي به نام بسطام از دهستان چايپارا به شمار مي رود . سنگ نبشته را نيز مدتي از محل خود برداشتند و بر پاي پلي بر رودخانه آق چاي در محلي كه از روستاي كسبيان از توابع خوي مي گذرد نصب كردند . پس از آنكه پل مزبور روي به خرابي و انهدام گذاشت . افرادي آن را برداشتند و به شهر ماكو بردند . سنگ نبشته مورد بحث سالها در ماكو مفقود شد ، تا اينكه به همت آقاي موسوي ماكويي نماينده وقت شهرستان ماكو كشف و به اداره آموزش و پرورش آن شهرستان تحويل داده شد .

شهر اورارتويي بام فرهاد :

اخيراً آثار يك شهر تاريخي مربوط به هزاره اول پيش از ميلاد در شهرستان ماكو كشف شده است كه در مكاني موسوم به «‌بام فرهاد »‌ در ارتفاعات مجاور روستاي «‌سنگر » در 7 كيلومتري شمال شهر ماكو قرار دارد . بر اساس گمانه زني هاي انجام شده ، اين شهر به اقوام اورارتو تعلق دارد و فاقد استحكامات دفاعي بوده است . جهت شهر ، شرقي و غربي است و در شرق آن بافت مذهبي شهر قرار دارد . در اين قسمت شهر يك معبد سنگي متعلق به خداي «‌خالدي »‌ ( خداي جنگ اورارتوها )‌ نيز واقع است . در ميان ارتفاعات اطراف ، خانه هاي عمومي و در غرب شهر ساير تاسيسات همگاني قرار گرفته اند . كشف ديوار شهر و يك معبد سنگي ديگر در محلي موسوم به «‌كوراوغلي قلعه سي »‌ از يافته هاي مهم اين گمانه زني است . بر اساس مطالعات انجام گرفته ، شهر در زمان آباداني خود حدود 20 هكتار وسعت داشته است و اهالي آن نيز آب مورد نياز خود را از رودخانه سنگر كه از ميان شهر مي گذشته است ، تامين مي‌كرده‌اند.

كاخ باغچه جوق :

وقتي جاده ماكو را به سمت بازرگان پشت سر مي‌گذاريم از سمت چپ جاده آسفالته اين دو شهر جاده اي منشعب مي شود كه در جنوب شرقي آن آبادي اي به نام باغچه جوق واقع شده كه كاخ باغچه جوق را هم با نام اين روستا مي شناسند . كاخ باغچه جوق ساختماني مجلل و بنايي تاريخي است كه در فاصله 8 كيلومتري ماكو به بازرگان در ميان باغ مشجري به وسعت 11 هكتار قرار گرفته است . اين كاخ در اواخر دوره قاجاريه به دستور اقبال السلطنه ماكويي كه يكي از سرداران مظفرالدين شاه بود ، ساخته شده است . اين كاخ تاثير شگرفي از سبك معماري روسيه آن زمان پذيرفته است . بنا داراي چهار بخش متمايز است كه شامل : يك درب ورودي حياط كه داراي هشتي نسبتاً كوچكي است با سقف نقاشي شده كه راه ورودي و ارتباطي به حياط محسوب مي شود . دوم ـ ساختمان

اصلي كاخ كه در ميان باغ احداث شده و مشتمل بر دو طبقه است با سقف شيرواني و اتاقها و سالن هاي متعدد با نقاشي و گچبري و آيينه كاري مخصوصاً تالار بلند آيينه كاري حوضخانه آن بسيار نفيس و جالب است سوم ـ ساختمان سنگي آشپزخانه كاخ كه با سنگهاي صيقلي و تراشخورده ساخته شده است . چهارم ـ قسمتهاي متفرقه و كم اهميت شامل ساختمانهاي انباري ، آبريزگاه و …

نماي خارجي بنا از سنگهاي صاف تقسيم بندي شده و داراي مجسمه هاي گچي است كه زينت بخش سردرها و نرده هاي گچي لبه بام است . نماي داخلي ساختمان كه با گچ بريها آيينه كاريها و نقاشيهاي متنوع بر روي سقف ديوارها و انواع كاغذ ديواريهاي آن زمان تزئين شده است ، بسيار جالب و ديدني است . موقعيت اين كاخ به علت قرار گرفتن بر سر جاده ترانزيتي تركيه و اروپا اهميت توريستي زيادي دارد و همين امر مي تواند در جلب مسافرين و مشتاقان و علاقه مندان بناهاي تاريخي تاثير بسزايي داشته باشند .

قلعه جوق ماكو :

در شمال غربي شهرستان ماكو و در بين كوههاي نسبتاً مرتفع و كنار رودخانه زنگمار ساختمان قديمي اي مربوط به اواخر دوره قاجاريه كه متعلق به يكي از بستگان سردار ماكو ( مالك قصر باغچه جوق ) مي باشد قرار گرفته است . در دو طرف شرق و غرب ساختمان كوههاي مرتفع واقع شده اند كه به منزله حصار طبيعي ساختمان محسوب مي شود وقتي كه از ماكو به سمت بازرگان حركت مي كنيد حدود سه كيلومتر كه از شهر خارج مي شويد يك جاده شني سمت غرب از جاده آسفالته منشعب مي شود كه بعد از عبور از رودخانه زنگمار و روستاي قلعه جوق به ساختمان قلعه جوق مي رسيم كه در مجاورت روستا و در ده يا با صفايي داخل باغ بزرگي قرار گرفته است . اين بنا توسط يكي از بستگان سردار ماكو « پدر عزيز خان خواهر زاده سردار كه مالك قريه مذكور بوده » حدوداً 100 سال پيش ساخته شده است . ساختمان قلعه جوق بصورت دو طبقه و شامل اطاقهاي متعدد با سقف شيرواني ساخته شده است ، متاسفانه ا وصف حجم و بزرگي ساختمان در مورد استحكام و مصالح بكار رفته دقت كاني نشده است .

جدار داخلي ديوارها از خشت خام و نماسازي آن تقليدي از روكاري قصر باغچه جوق يعني قاب بندي هاي گچي بر روي كاهگل مي باشد كه بصورت ابتدايي تر از آن كار شده و در برخي قسمت ها وسط قالبهاي گچي را با ديگ هاي سياهرنگ بادامي يكنواخت پر نموده اند . بطور كلي ساختمان قلعه جوق فاقد ظرافت و تزئينات پر طمطراق ( پر زورق و برق ) ساختمان هاي اشرافي دوره قاجاريه مي باشد . اين بنا بصورت ساده و حتي ابتدايي با مصالحي نامرغوب ( خشت خام و اندود گچ ) ساخته شده است ، بطوريكه دربهاي چوبي كركره مانند كه پشت پنجره هاي ساختمان نصب شده با ارزشترين تزئينات اين بنا را تشكيل مي دهد .

دخمه سنگر ( بام فرهاد (

مقبره صخره‌اي بام فرهاد در سمت راست جاده آسفالته ماكو ـ بازرگان و در مجاورت روستايي به همين نام قرار دارد . أين دخمه سنگي كه شامل سه اطاق و بقاياي آثار معماري بناي قلعه مانندي مي باشد كه به فاصله بسيار كمي از مرز تركيه و در دامنه رشته كوه قلعه درسي كه كلاً منطقه خالص كوهستاني مجاور آرارات را در بر مي‌گيرد، قرار گرفته است. قدمت مقبره صخره‌أي ايوان فرهاد با توجه به ويژگيهاي معماري و نوع مصالح بكار رفته در بقاياي آثار ساختماني مشابه آثار هزاره اول قبل از ميلاد و با احتمال فراوان قدمت ساختماني آن به دوران « اورارتو » برمي‌گردد. مجموعه آثار تاريخي سنگر شامل دخمه سنگي و بقاياي واحدهاي معماري ( كه احتمالاً مربوط به يك دژنظامي مي‌باشد) مي‌شود. گوياترين و سالم‌ترين بخش آثار أين محوطه فعلاً دخمه صخره أي ايوان فرهاد مي باشد كه علاوه بر انجام سنگ تراشي و زاويه بندي خوب در نماي داخلي اطاقها و سردرهاي ورودي، در نماي دروني واحدهاي معماري آن با طاق نماها و طاقچه بنديهاي منظمي روبرو مي‌شويم. چون مقبره صخره‌اي ايوان فرهاد با آثار پيرامون آن يكي از بهترين آثار شناخته شده هزار اول قبل از ميلاد مي‌باشد خصوصاً كه بر خلاف اكثر مقابر صخره اي در دامنه كوه و هم سطح با قسمت كم شيب حجاري شده و با يك رشته پله به بالاي كوه ارتباط دارد ، لذا دسترسي بدان بسيار آسان مي باشد .

قلعه سياه :

قلعه سياه در 36 كيلومتري شرق ماكو ، بر روي يك توده مسطح از مواد مذاب و منجمد بنا شده است در ميان برج هاي مستطيلي شكل كه نيمي از آنها جلوتر بنا شده اند ديوارهايي نيز وجود دارند كه در فواصل مساوي پيش آمده يا عقب رفته اند. اين پيش آمدگيها به هيچ وجه از نظر دفاعي يا استحكام بخشي به ديوارها ، ارزشي ندارند ، بلكه فقط از نظر تزئيني به اين صورت ساخته شده اند . از جنبه هاي دفاعي ، طرحهاي معماري ديگري در ديوارها بكار رفته است . آثار هنرمندانه اي كه از معماران ماهر در بعضي از خانه هاي اورارتويي به جا مانده است گواهي مي دهد كه خانه هاي مذكور بناي سلطنتي بوده اند . قلعه سياه ( قره قلعه ) نيز يك كاخ پادشاهي اورارتويي بوده كه در قرنهاي هشتم و هفتم قبل از ميلاد به منظور دفاع يا حمله و با استفاده از عوامل طبيعي زمين ساخته شده است .

قلعه بلور آبادي:

قلعه بلورآباد در حاشيه دشت شمالي روستاي قره ضياءالدين واقع شده است . اين قلعه كه طرح اصلي آن به صورت مثلث است ، داخل حصاري مستطيل شكل به ابعاد 65 * 90 متر قرار گرفته است . حصار اصلي قلعه به پهناي 3 متر بنا شده كه مصالح آن عبارت است از سنگ هاي بزرگ نتراشيده در جلو و قلوه سنگ در قسمتهاي مياني و عقب كه بدون ملات آهكي بر روي آن قرار گرفته اند . حصار ، هم در قسمت داخل و هم در خارج فاقد برجهاي دفاعي است . در فضاي داخل حصار تعداد زيادي خانه كه سقف و ديوارهاي آنها فرو ريخته است ، هنوز هم قابل تشخيص است . جلو ديوار اصلي به فاصله 3 متر ، ديوارهاي مورب ايجاد شده كه عمود بر آنهاست و به منظور استحكام ديوارهاي قلعه ساخته شده است بين آنها با قلوه سنگ و خاك پر شده است . هدف از ايجاد ديوار جديد و پر كردن ديوار ، استحكام بخشيدن به ديوار اصلي از نظر دفاعي بوده است . همچنين از سنگ هاي انبار شده در فضاي مياني ديوارها براي ترميم خرابي هاي احتمالي ، هنگام حمله دشمنان ، استفاده مي شد .

قلعه راوز :

قلعه راوز در جنوب غربي ماكو واقع شده و به شكل محلي مسكوني است كه 3000 سال قبل از ميلاد مسيح ايجاد شده است . اين قلعه به شكل مثلث از سنگ هاي « بازالت » ساخته شده است و تا كنار رودخانه همجوار پيش رفته است . خانه هاي اين قلعه براي زندگي مردم زمان خود و طبق عادات و نياز بر روي يك محور دايره اي شكل ساخته شده بود . خانه هاي منفردي نيز در امتداد قلعه بنا شده كه قطعه سنگهاي بزرگ سقف آنها را تشكيل مي‌داده‌اند.

كليساي زور زور :

اين كليسا در 12 كيلومتري شمال غربي كليساي تادئوس ( قره كليسا ) در منطقه كوهستاني كه رودخانه قره سو از آن دره عبور مي كند ، در دامنه كوه كه ارتفاع زيادي نسبت به بستر رودخانه دارد ، در منطقه‌اي حد فاصل شهرستانهاي ماكو و چالدران و در نزديكيهاي مرز تركيه بر روي صفحه‌اي سنگي ساخته شده است .

كليساي زور زور متعلق به قرن 14 ميلادي است كه از نظر فرم و نقشه با كليساهاي كوچك و صليبي شكل متعلق به سده 7 ميلادي از جمله كليساهاي « Karnaror » در Ahtarak و « Stepano » در Lamper ( Lamber ) قابل مقايسه است . بناي كليسا بسيار كوچك و داراي طرحي صليب وار مي باشد . نماي داخلي و خارجي كليسا از سنگهاي تراش شده بزرگ ريشه دار انتخاب شده است . كليسا از داخل داراي چهار طاقنما با قوسهاي بيضي جالب و چهارعدد نورگير كوچك در چهارضلع و گنبدي با همان مصالح بصورت عرقچين ( نيم دايره كامل ) كه قسمت اعظم آن فرو ريخته بود ، اما در حال حاضر مرمت شده است .

نكته : با توج به اينكه قرار بود از طريق وزارت نيرو سد مخزني مهمي بر روي رودخانه « زنگمار » كه از تلاقي رودخانه هاي « امام قلي خان چايي » و « قزل چاي » بوجود آمده احداث شود و بدين ترتيب موقعيت كليسا به خطر مي افتاد . در سال 1367 به مساعدت مالي شوراي خليفه گري ارامنه و رعايت دستورات شوراي فني سازمان و با توجه به اسناد و مدارك تهيه شده بناي كليسا در ظرف مدت 3 ماه به 600 متر بالاتر از محل اصلي منتقل شده و با همان ويژگي هاي اوليه در محل مستقر گرديد .

به جز موارد ذكر شده از آثار باستاني ماكو ساير اثرهاي تاريخي اين شهر به شرح زير مي باشد :

خانه سردار ماكو ( قاجار ) ، برج قشلاق ، ساختمان شوراي داوري سابق ( قاجاريه ) ، بناي باغ شوق ، قبرستان پيراحمدي ( ساساني ) ، قبرستان قديمي ارامنه ، دخمه چير ( هزاره اول قبل از ميلاد ) ، قلعه قره تپه ( دوره برنز ، هزاره اول پيش از ميلاد ) ، آسياب خواجه زند ، آسياب خواجه مراد لو ، كليساي زرتشت ، خانه قديمي علي بيات ( قاجاريه ) ، خانه صفر علي خان ( قاجاريه ) ، خانه سنگي جمال خان تيموري ( قاجار ) و قلعه قديمي ماكو ( تيموري ، صفويه و قاجار ) .

در اين شهرستان علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي تاريخي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد.

تپه علي كندي، كشمش تپه، تپه خليل آباد، تپه خضرلو، تپه باستاني داخل شهر شوط

فهرست منابع :

ـ باستان‌شناسي ايران/ واندنبرگ ـ لوئي/ انتشارات اميركبير

ـ سفرنامه اولينسون/ سرهندي/

ـ نگاهي به آذربايجان‌غربي / افشار سيستاني ـ ايرج/

ـ جغرافياي تاريخي شهرها/ نهشيري ـ عبدالحسين/

ـ سياحت‌نامه ابراهيم بيگ/ مراغه ايي/ حاج زين‌العابدين

ـ تاريخ عمومي آذربايجان/ كاويانپور ـ احمد/

ـ ايران باستان/ پيرنيا ـ حسن/

ـ آذربايجان پيش از تاريخ و بعداز آن / وكيلي ـ سيد اسماعيل/

ـ سرزمين زردتشت/ دهقان ـ علي/

ـ مجله فرهنگ/ انشارات اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي آ. غ

ـ گزارشات سازمان ميراث فرهنگي استان آذربايجان غربي

ـ اطلاعات ايرانگردي استان آذربايجان غربي « حسن زنده دل

< قبلی		بعدی >

اضافه‌ كردن نظر

JComments

تماس با ما

اطلاعات عمومی

اطلاعات توریستی

اقتصادی صنعتی و علمی

نقشه ماهواره ای شهرها

اضافه‌ كردن نظر