|
معرفي شهرستان ماكو:
شهرستان ماكو از لحاظ جغرافيائي و تاريخي:
شهرستان ماكو در گوشه شمال غربي ايران ( استان آذربايجان غربي ) قرار گرفته كه از شمال به رودخانه قره سو و كشور تركيه ، از شرق به رودخانه ارس و جمهوري آذربايجان ( خود مختاري نخجوان ) و از مغرب به جمهوري تركيه و از جنوب به شهرتان خوي محدود است .
شهر ماكو در دره اي بنا شده كه رودخانه زنگمار از آن مي گذرد و شهر را به دو بخش شمالي و جنوبي تقسيم مي كند. قسمت جنوبي شهر در دامنه كوه سبد قرار گرفته و آبادي چنداني ندارد ولي بخش شمالي آن آبادتر و بزرگتر است .
« نمائی از كوه قيه ماکو بعد از بارندگی »
اين شهر از لحاظ طبيعي موقعيت خاصي دارد. شهر از طرف شمال و جنوب كوهستاني است و از جانب غرب و شرق به جلگه هاي قلعه درسي و چاي باسار منتهي مي گردد. يكي از تخته سنگهاي بسيار بزرگ كه بخشي از ديواره سنگي كوه ساري قيه است جدا قيه نام دارد.
تاريخچه ماكو :
قديمي ترين ابنيه تاريخي ماكو به دوره اورارتو يا خالدها مربوط است اطاقهاي سنگي در دهات سنگر (بين ماكو و بازرگان ) چيركندي از روستاهاي ييلاقي دهستان چاي باسار و دليك داش سيه چشمه و شدي ارس ، كنار پلدشت و كشف كتيبه هايي به خط ميخي در قراء بسطام و اطراف بازرگان و حفريات و كشفيات هيئت آلماني درده بسطام و خوانده شدن كتيبه هاي ميخي توسط باستان شناسان ايراني و خارجي و نوشته هاي مورخين قديم و جديد چون موسي خورن (ارمني) و ب.ب پيوتروفسكي (روسي) ثابت مي كند كه سكنه اوليه شهرستان ماكو اورارتوها بودند. شهر بزرگ آنان به نام روسا در نزديكي قريه بسطام بنا گرديده بود.
پس از آنكه ارامنه به حكومت اورارتوها خاتمه دادند بر متصرفات آنها مسلط شدند. طبيعي است كه منطقه ماكو نيز ضميمه حكومت ارمنستان گرديد آثار كليساهاي قديمي مخصوصاً كليساي طاطاوس و خرابه شهرهايي به نام آرتازيا ، آرتز و آرشاكاوان ( يا خاور زمين به قول اكراد طايفه ساكان ) در ناحيه دامبات و آرماوير Armavir كنار رود ارس تسلط و نفوذ ارامنه را در اين منطقه روشن مي سازد.
در سال ( 694 هـ . ش ) اسقف زاكاريا و پطرس برادرش حكومت سياسي و مذهبي آرتاز را به دست آوردند. با صرف هزينه بسيار قلعه ماكو را كه محل اقامت آنان بود استحكام بخشيدند و راههاي كاروان و پل هايي در مسير راه ساختند و آنرا بصورت راهي تجاري و سوق الجيشي در آورده كه موقعيت ماكو و استحكامات تدافعي آن باعث تعجب بينندگان آن مي شد.
شاهزادگان ارمني آرتاز بيش از يكصد سال با اتكا به استحكامات قلعه ماكو و مهارت در دفاع ، كليه حملات مهاجمين به اين منطقه را يكي پس از ديگري دفع كردندو حتي تيمور لنگ نيز نتوانست آنجا را تصرف كند.
اسقف زاكاريا نه تنها راههاي اطراف ماكو را مرمت كرد بلكه چهار پل با طاقهاي قوسي روي رودخانه ماكو (زنگمار ) ساخت .
بعد از تيمور ، قره قويونلوها بر آذربايجان مسلط شدند. قرايوسف در سال 785 هـ . ش ماكو را فتح كرد . هميشه در بين امراي قره قويونلوها منازعه بود تا اينكه شاه اسماعيل صفوي در چند جنگ الوند ميرزا و سلطان مراد ميرزا بازماندگان سلسله آق قويونلو را مغلوب و سلسله مزبور را منقرض و سلسله مقتدر صفوي را تأسيس كرد . در زمان اين پادشاه جوان بود كه سلطان سليم ( سلطان عثماني ) پس از قتل شيعيان آسياي صغير با لشكر جرار كه مسلح به سلاح آتشين بودند به قصد تصرف آذربايجان و برانداختن سلطنت شيعي مذهب صفوي وارد دشت چالدران شد . نبرد چالدران با وجود فداكاريها و شجاعت شخص شاه اسمعيل و سرداران نامي او و سپاهيان قزلباش به نفع وي تمام نشد شاه اسماعيل همواره از اين ماجرا دل شكسته بود و كسي خنده او را نديد.
بالاخره قلعه ماكو را بعد از مدتها طبق دستور دربار شاه عباس ثاني خراب كردند و كتيبه اي در اين مورد در روي صخره نقش بست كه با اين بيت شروع مي شود.
اين قلعه كه قلعه قابان بود ضرب المثل جهانيان بود ......
حكومت ماكو در دوره زنديه و قاجاريه در دست ايل بيات بود. ايل بيات تيره اي از ايل قره قويونلو بود كه مسكن اصلي آنان شرق آناتولي بود و در ركاب قره قويونلوها وارد ايران شدند.
وجه تسميه ماكو :
در مورد وجه تسميه ماكو حدس و گمانهاي زيادي زده شده كه مبناي درستي ندارند ، ارامنه مدعي هستند ماكو در اصل ماكي يا مكي به معني آغل (مرتع گوسفند ) بوده برخي مانند ياقوت حموي عقيده دارند ماكو محل زندگي روحانيون زردشتي بوده است لذا در اصل ماگوش نام داشته كه به مرور ايام ماكو شده است . اسم ماكو را آرتاز ، شاوارشان ، قلعه قبان ، نيز گفته اند . به نظر مينورسكي محقق معروف روسي ماكو از تركيب ماه و كوه تشكيل شده و مي تواند مادكو باشد ( به معناي كوه ماد ) .
آثار باستاني شهرستان ماكو
1 ـ كليساي طاطاووس در ده قره كليسا بخش سيه چشمه
2 ـ تپه ما قبل تاريخ خليل آباد در 300 متري شوط
3 ـ كليساي عظيم سنت استپاسن در دره شام ارسكنار
4 ـ معبد سنگي در ده شدي دشت زنگنه
5 ـ برج و بارو و كتيبه در ، ساري قيه و در صخره ماكو
6 ـ خرابه هاي تعدادي كليساهاي ارمني در دهات مختلف
7 ـ آثار تاريخي شهر دامبات
8 ـ خرابه هاي قديمي گزلو در ده مخند
9 ـ آثار و علايم منقوش در سنگ در ده قزلجه قلعه دهستان قره قويون
10 ـ دالانها و غارهاي زيرزمين در اطراف آرارات
11 ـ شهر روسا يا قلعه جم خور در ده بسطام چاي پارا
12 ـ اطاق سنگي در ده چيره كندي چاي پارا
13 ـ گورستان تاريخی پير احمد كندي در دهات آواجيق
14 ـ پل بشگوز در نزديك شهر ماكو
15 ـ خرابه هاي سه گوش در ده قزلداغ
16 ـ اطاق سنگي در ده دليك داش
17 ـ كليساي زور زور در ده بارون
18 ـ ديري متعلق به فرقه دمينكن در پاي كوه قيه
19 ـ اطاق سنگي در ده سنگر
20 ـ كليساي مريم ننه در شمال شهر ماكو
21 ـ بناي باشكوه كلاه فرنگي در بيمارستان ماكو
22 ـ كاخ باغچه جوق : در شش كيلومتري ماكو در روستائی به همين نام واقع است كه ساختمان آن در زمان تيمور پاشاخان شروع و در زمان حكومت فرزندش مرتضي قلي خان اقبال السلطنه ( سردار ماكو ) به اتمام رسيده و محل سكونت ييلاقي آن بود ( جوق در زبان ارمني يعني ده ) در ساختمان كاخ معماران ايراني و مهندسان روسي و اروپايي به اتفاق كار كرده اند و هيئت كاخ تلفيقي از معماري شرق و غرب است . گچ بري ساختمان توسط اساتيد ايراني انجام پذيرفته. آئينه كاري و گچ بري ساختمان در سطح عالي است در بالاي عمارت دور تا دور گلدانها و مجسمه ها وجود دارد كه اغلب جاي گل و چراغ است .
« نماهايی از كاخ باغچه جوق »
پايه ستونها و گلدانها از سنگ خارا است و خوب حجاري شده است . اولين گرامافوني كه به ايران وارد شده در اين عمارت به چشم مي خورد كه طول بوق آن 60 سانتيمتر و ارتفاع پايه اش بيش از يك متر است پرده هاي زربفت ، مبلهاي بي نظير ، تخت خوابهاي متعدد با تشكهاي پر قو ، كاغذ ديواري ها و رنگ آميزي سالنها و نقاشي سقف اطاقها ، ظروف چيني اعلا و لوسترهاي كريستال ، فضاي حياط با گلكاري و درختان ميوه و اشجار زينتي و حوض هاي وسيع بازديد كنندگان را به ياد كاخهاي افسانه اي مي اندازد.
----------------------------------------------------------------------------------------------
Introducing Maku city:
Maku city geographically and historically:
Maku city in the northwest corner of Iran (West Azerbaijan province) located to the north of Nagorno-river side and Turkey, from the East to the Aras River and the Republic of Azerbaijan (Nakhichevan autonomy) and the Republic of Turkey to the west and south to fame Khoy is limited.
Maku city built in the valley which the river passes Zngmar and the city into two parts: North and South will. City in the southern part of Mount basket placed Abadi northern part of it but did not Badtr and larger.
The city has a special position in terms of normal. In the mountainous north and south and from East to West and the plains and tea Basar Castle Course will be leading. One of the big rocks that part of the rocky mountain wall is separated from Sari Qyh Qyh is called.
Maku History:
The oldest historic buildings Maku Urartu period, or is related to Khaled rooms trench rock rural (between Maku and Bazargan) Chyrkndy the country village and village tea Basar Dlyk springs and kiln Syh guess you Ares, besides Poldasht and discover some of the cuneiform inscriptions in the village and around their respective owner and businessman of German excavations and discoveries Board fouling their respective owner and cuneiform inscriptions read by Iranian and foreign archaeologists and historians old and new posts such as Moses Khvrn (Armenian) and B. Pyvtrvfsky b (Russian) proved that the inhabitants Urartu had primary Maku city. They called big city near the village heads had been building their respective owner.
After the Armenians had to end the state of Urartu were dominant over their possessions. Natural that the region of Maku was attached to the government of Armenia, especially the old churches and church ruins Tatavs cities named Rtazya, Arts and Rshakavan (or Middle Earth promises Kurds tribes Sakan) Armavir Armavir region Dambat and Aras river side dominance and influence of the Armenians in this area makes clear.
Year (694 AH. Sh) and Peter Bishop Zakarya political and religious rule Rtaz brother won. With costs so that Maku castle residence was their strength and brought the caravan routes and road bridge on the way and made it as a way to bring commercial and strategic position in Maku and defilade surprise viewers that it was.
Armenian princes Rtaz over one hundred years, relying on defense to defend the castle Maku and skills, all the powers to attack the region one after the other disposal Krdndv even Tamerlane also failed to capture there.
Bishop Zakarya not only to repair roads around Maku made but four arch bridge on the river Taqhay Maku (Zngmar) construction.
After Timur, Azerbaijan on Nagorno Qvyvnlvha were dominant. Qrayvsf in 785 AH. Sat Maku conquered. Always Qvyvnlvha conflict between Nagorno-Prince until Shah Ismail Safavi was some COLD war Mirza and Sultan Murad Mirza survivor series Aq Qvyvnlv shall defeat and ended the series and establishes the Safavid dynasty strong. The young king was at the time of King Solomon (Ottoman sultan) after the murder of Shia Lashkar Jrar Asia Minor with the weapons fire was intended to overthrow the monarchy Azerbaijan and occupied the Safavid Shiite religion into the plain was Chaldoran. Chaldoran battle with courage and dedicated Shah Ismail and his name, his commanders and his troops the benefit of all Qizilbash Shah Ismail was not always this matter was heartbroken and he did not see anybody laughing.
Maku castle finally after long court directed Shah Abbas Sani destroyed and in this case, the inscription on the rocks as close with this bit starts.
Qaban Castle This castle, which was the world was saying ......
Maku government zandieh and Qajar period in the Bayat tribe was lost. Bayat, a dark-il il Nagorno Qvyvnlv was their main residence in East Anatolia and Iran were entering Qvyvnlvha Nagorno pedal.
Maku appellation:
Maku guess the appellation and brought a lot of opinions that are based on integrity, Armenians claim originally Maku Maki means poultry or fold (sheep pasture) was like some believe Ruby Hmvy Maku live clergy Zoroastrianism is therefore essentially Magvsh name that had been reviewed during the Maku. Maku Rtaz the name, Shavarshan, Castle Qabbani also said. Russian popular opinion researcher Minorsky Maku combination of mountains and the moon formed and can be Madkv (Median means mountain).
The ancient city of Maku
A church in ten Nagorno Tatavvs church section springs Syh
2 pre-history of the hill 300 meters Showt Khalil Abad
3 Church St. Astpasn great dinner in the valley Arsknar
4 stone temple in the plain ten of you Zanganeh
5 fort and on inscriptions, Sari Qyh and rock Maku
6 ruins of some Armenian churches in different villages
7 Dambat city monuments
8 Gzlv ruins of the old ten Mkhnd
9 books and signs painted on the stone castle in ten villages Qzljh Nagorno Qvyvn
10 complicated maze of corridors and underground caves around Ararat
11 city directors or their respective owner Castle Jam Ten assorted tea Para
12 rooms on ten stone tea slowly overcome Para
13 old historic cemetery in the village of Ahmad Kennedy Vajyq
14 bridge near the town of Maku Bshgvz
15 ruins triangular ten Qzldagh
16 rooms in a stone kiln ten Dlyk
Church 17 days of rain in ten days
18 Dirie belonged to the foot of the mountain cult Dmynkn Qyh
19 rooms on ten stone trench
20 mother of Mary Church in northern Maku
21 building magnificent belvedere hospital Maku
22 Palace Gardens Jvq: six kilometers in rural Maku same name is located in the building at the time of the beginning and at the time of Timur Pashakhan government Qoli Khan, M. Iqbal son regent (Maku Sardar) is completed and it was the summer residence (Jvq ten in the Armenian language) in the palace building Iranian architects and engineers and European Russia have worked together and integrated board Palace Architecture East and West. Modeling building by Iranian teachers performed. Mirror work and tore the building is in excellent all round building at the top of the pots and statues, there is often instead of flowers and lights.
Pedestal of granite, and pots and carvings are good. The first phonograph to Iran in this building can be seen that the horn length of 60 cm and height of its base is more than one meter brocade curtains, Mblhay unique, multiple Dreams beds filled with Tshk·hay Swan, wallpaper and paint halls and stained ceiling painting room, the entire Chinese dishes and crystal Lvstrhay, yard space with flower and fruit trees and ornamental ponds and vast Ashjar visitors remember the mythical palaces pockets.
|
