درياچه اروميه بزرگترين سطح آبي كشور بوده كه مابين دو استان آذربايجان غربي و شرقي قرار دارد . ميانگين طول ان بطور تقريب 140 كيلومتر و پهناي ان بين 16 الي 63 كيلومتر متغير است . وسعت درياچه بر اساس عكس هاي ماهوارهاي در سال 1990 معادل 5263 كيلومتر مربع بر اورد شده است ، اما مساحت متوسط درياچه را در حدود 5500 كيلومتر مربع تخمين زده اند . عمق متوسط اين درياچه 4/5 متر و حداكثر عمق 13 متر در شمال درياچه و حجم تقريبي آن 31 ميليارد متر مكعب مي باشد

به اعتقاد كارشناسان اقتصادي منطقه، وجود درياچه اروميه به عنوان يك اكوسيستم بي‌نظير در سطح جهان، كشور و آذربايجان غربي، بستر مساعدي جهت توسعه بخشيدن به صنعت گردشگري به ويژه اكوتوريسم است

وجود اين درياچه با سواحل زيباي آن مي‌تواند يكي از محورهاي توسعه در استان باشد و با گسترش صنعت گردشگري به توسعه منطقه كمك كند و به ياري ساير بخشهاي توسعه‌اي بيايد.

درياچه اروميه كه هم‌اكنون فاز اجرايي پل ميانگذر آن نيز توسط شركت‌هاي داخلي و خارجي در دست اجراست، استعداد بسيار بالاي جذب گردشگر را به دليل تنوع زيستي، گياهي، جزاير و پرندگان مهاجرش دارد.

درياچه اروميه كه به عنوان پارك ملي و يكي از مهم‌ترين ذخيره‌گاههاي زيستي جهان به ثبت رسيده ‪ ۱۰۲جزيره بزرگ و كوچك را در خود جاي داده و شوري مناسب آن باعث شده كه محل زيست موجودي تك سلولي به نام آرتميا باشد كه خود اين موجود ارزش بالاي صادرات و ارزآوري را دارد.

آب شور اين درياچه و لجن ساحل آن نيز به تصريح بسياري از پزشكان متخصص خاصيت درماني دارد كه سرمايه‌گذاري بر روي آن نيز مي‌تواند در توسعه صنعت گردشگري موثر باشد.

تاريخچه :

درياچه اروميه كه در سفرنامه ها به اسامي متعدد ريما- شيكاسته- چيچسته- چيچست- كلا- كبودان از آن نام برده شده است اشاره شود.

همچنين در اوستا و كتب پهلوي اين درياچه را مقدس دانسته و مولد زرتشت را در گوزن حوالي درياچه اروميه دانسته و آتشكده معروف گوزن موسوم به آذرگشسب نيز به همين مناسب مورد توجه و احترام بوده است.

حكيم فردوسي در شاهنامه بجاي كلمه چيچست و استرابون يوناني و موسي كه از جغرافي نويسان قرن اول و پنجم ميلادي هستند از اين درياچه به نام كاپوتا ( كبود ) و علماي اسلام مثل مسعودي و ابن حوقل و ابوريحان كبودان ذكر كرده اند و در حدود العالم چنين نوشته اند، درياي كبودان در ازاي 50 فرسنگ است اندر پهناي سي فرسنگ و اندر ميان دريا ديهي است كه كبودان گويند و اين دريا را بدان ده باز خوانند.

در منشا دات قائم مقام آمده است كه زماني كه نايب السلطنه به صاحب اختياري آذربايجان منصوب شد ملك قاسم ميرزا بيست و چهارمين پسر فتحعلي شاه قاجار يكبار در ايام جواني و بار دوم در سال 1258 هجري قمري به حكومت اروميه منصوب گرديد بعد از فوت محمد شاه در سال 1268 هـ . ق ناصرالدين شاه وي را به حكومت آذربايجان گمارد. ناگفته نماند كه در دوره سلطنت فتحعلي شاه شيشوان و اغلب قراد اطراف درياچه به عنوان قيول به نامبرده واگذار شده بود.

ذكر جمله اي از متن فرمان كه به قلم قائم مقام فراهاني سياست مدار و اديب دوره قاجار خالي از لطف نيست ( اما شيشوان و ساير جاها كه به ملك قاسم ميرزا واگذاشتيم بايد حكما به او برسد تا صداي او بيرون نيايد ) بدين ترتيب قراد اطراف درياچه و نتيجتاً خود درياچه در اختيار وي قرار گرفت اين شخص قايقي ساخت و در رودخانه خود درياچه به سير و سياحت و شكار پرداخت.

بعد از درگذشت ملك قاسم ميرزا كليه فرامين به نام فرزند ايشان امام قلي ميرزا از طرف ناصرالدين شاه انتقال يافت و همان زمان بود كه كشتيراني درياچه اروميه با خريد يك فروند كشتي موتوري توسط نامبرده و با همكاري مسيو نعمان آلماني آغاز و در سال 1320 (هـ .ق) با كسب امتياز دو جانبه با بودا اغيانس روسي با خريد دو فروند كشتي موتوري و دو كشتي باركش يدكي به وضع كشتيراني درياچه اروميه رونق و اعتبار تازه اي بخشيد و بعدها به سال 1303 هـ .ش طبق تصويب مجلس شوراي ملي وقت كليه دارايي بودا اغيانس به مبلغ 320 تومان خريداري و در اختيار وزارت فواثر عامه درآمد. 43 سال بعد از تملك شناورها توسط دولت بار ديگر نظرها به درياجه معطوف گرديد اين بار نه از جانب اشخاص بلكه از سوي سازماني كه بر حسب قانون و به نام سازمان شكارباني و نظارت بر صيد عهده دار وظيفه خطير حفاظت از درياچه شد. اين سازمان در سال 1346 درياچه و كليه جزاير آنرا به استثناء جزيره اسلامي، منطقه حفاظت شده اعلام و سپس به دليل ارزشهاي بالقوه آن و جهت حراست بيشتر از حيات گياهي و جانوري محدوده قلبي را به استناد مصوبه شماره 63 مورخ 21/5/54 مندرج در روزنامه شماره 9252 مورخ 10/7/57 به پارك ملي تبديل و سرانجام نظر به اهميت خاص آن، برابر تصويب هيئت رئيسه شوراي بين المللي هماهنگي انسان و كره زمين اين پارك جزء يكي از 59 پارك بين المللي ذخاير طبيعي جهان شناخته شد.

اهميت و ارزش پارك ملي دریاچه ارومیه :

- ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه هاي حيات وحش

- ارزش حفاظتي به جهت داشتن انواع گونه هاي پوشش گياهي در سطح جزاير

- ايجاد تعادل طبيعي در منطقه آذربايجان

- ارزش توريستي ، تفريحي و اجتماعي

- داشتن عناويني بمانند : پارك ملي ، اندو ختگاه زيست سپهر و تالاب بين المللي

- ارزش طبي ( لجن درماني )

- ذخيره گاه زيست سپهر

- تالاب بين المللي ( ثبت شده در كنوانسيون رامسر )

مشخصات حوزه آبریز دریاچه ارومیه

وسعت حوزه : 51876 كيلومتر مربع

عمده ترين اجزاي تشكيل دهنده

تپه ها 21 0/0

نواحي كوهستاني 38 0/0

فلاتها و تراسهاي فوقاني 2/11 0/0

منابع آب دریاچه ارومیه

21 رودخانه دائمي و 7 رود خانه فصلي و 39 مسيل

چشمه هاي داخل درياچه

بارشهاي مستقيم باران و برف

ویژگیهای زیستی دریاچه ارومیه

حوضه درياچه اروميه جزو تقسيم بندي هاي مركز تنوع گياهانWWF و IUCN قرار دارد - .

در حوضه اكولوژيكي درياچه اروميه 546 گونه گياهي به ثبت رسيده است .

جوامع گياهي اصلي عبارتند از :

گياهان شور پسند ( Halophytic )

گياهان شن پسند ( pseammaphytic )

گياهان خشكي زي ( Xerophytic )

گياهان آب پسند ( Hydrophtic )

درياچه اروميه شامل انبوه فراواني از جلبك هاي سبز – آبي مي باشد .

توليد بالاي اين جلبكها اساس زنجيره غذايي را ايجاد مينمايد .

در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه ،27 گونه پستاندار ، 212 گونه پرنده ، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي وجود دارد .

درياچه اروميه زيستگاه زمستان گذراني گروههاي بزرگي از مرغان آبزي ( بويژه اردكها و مرغان دراز پا Waders ) مي باشد . علاوه بر اين بزرگترين كلنيهاي توليد مثلي فلامينگو در ايران و همچنين پليكان سفيد را پذيرا مي شود .

دو نوع از پستانداران در معرض نابودي به جزاير پارك ملي درياچه اروميه معرفي و در آنجا جمعيت آنها افزايش يافت . اين دو نوع پستاندار گوزن زرد ايراني Dama mesopotamica و قوچ و ميش ارمني Ovis orientalis gimelini مي باشد .

مهمترين بي مهره آبزي درياچه اروميه Artemia urmiana مي باشد كه يك گونه ميگوي بومي آب شور است . اين جانور از رده سخت پوستان بوده و تامين كننده غذاي بسياري از گونه هاي مهم پرندگان ( فلامينگو ) مي باشد در درياچه اروميه تعداد زيادي زيستگاه هاي آبي و خشكي وجود دارد . 17 سايت بحراني شامل خود درياچه بعضي زيستگاه هاي خشكي مهم و تالابهاي اطراف درياچه به عنوان مهمترين نواحي جهت مديريت حفاظتي و حمايتي مطرح شده اند .

گونه هاي در معرض تهديد پرندگان ثبت شده در حوزه اكولوژيكي درياچه اروميه(سال 1379 IUCN)

با كلان كوچك - اردك بلوطي - غاز پيشاني سفيد كوچك - خروس كولي دشتي - عروس غاز - ميش مرغ - اردك مرمري - متاي پاسرخ - اردك سرسفيد - دليجه كوچك