<!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0in; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";} @page Section1 {size:8.5in 11.0in; margin:1.0in 1.25in 1.0in 1.25in; mso-header-margin:.5in; mso-footer-margin:.5in; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

عمدة صنايع دستي منطقه خوي به غير از فرش بافي در روستاهاي اطراف اين منطقه يا عشاير كوچ رو توليد مي شود. فرش بافي مهم ترين رقم توليدات صنايع دستي اين منطقه و داراي قدمتي فراوان است ساير صنايع دستي منطقه عبارتند از گليم بافي- جاجيم بافي- جل بافي- مفرش بافي- زيلوبافي- حصيربافي- سبدبافي- ريسندگي الياف- سفالگري- دست بافته هاي پشمي- در حال حاضر در حدود 1500 خانوار و تعدادي كارگاه توليدي در توليد صنايع دستي در اين منطقه مشغولند در هر خانوار به طور متوسط 5 نفر شاغل در توليد منظور گرديده كه بيشتر از 40% هزينه هاي خانوار از محل توليد صنايع دستي خانگي توسط اين افراد تأمين مي شود.

فرش بافي

توليد فرش و قالي در خوي قدمتي ديرينه دارد بافت قالي در اين شهرستان تأثير به سزايي در ساير مناطق استان آذربايجان غربي داشته است و اكثر توليدات شهرهاي مجاور تحت تأثير فرهنگ فرش بافي در اين منطقه مي باشد معمولا مصالح مورد استفاده در بافت فرش خوي توسط گوسفندان محلي خوي و ماكو كه از پشم مرغوبي براي بافت قالي برخوردارند تأمين مي شود. مهمترين نقشه قالي خوي ماهي در هم يا هراتي مي باشد كه عبارت است طرح يك گل معمولا گرد مركزي و 2 يا 4 برگ به شكل ماهي در اطراف آن كه در زمينه اي لوزي با مربع شكل قرار گرفته اند و به صورت واگيره اي در سراسر متن فرش تكرار مي شوند اما نقشه هاي ديگري مانند افشان تبريز- نقشه هاي نيمه شكسته و حتي افشار و نقشه سيجار هم در خوي بافته مي شود. فرش اين منطقه از نظر جنس مانند فرش زنجان است يعني فرشي است استخواني و زبر و سفت كه بزحمت حمل مي شود. اكثراً در ابعاد كوچك ذرع و نيم- قاليچه و پرده برنگهاي سرمه اي – لاكي- كرم توليد مي شود. رج شمار آن معمولاً 40 بوده و گره مورد استفاده در بافت اين فرش گره تركي متقارن مي باشد جنس تار و پرز قالي اكثراً از پشم و پود گاهي پنبه اي مي باشد. اين فرشها توسط دارگردان ايستاده توليد مي شوند. انواع دار ثابت نيز براي فرشهاي رج پائين تر استفاده مي شود.

اخيراً بافت فرشهايي با رج شمار 50 به بالا به سبك بافت تبريزي به رنگهاي مختلف در خوي متداول شده

است كه اصالت منطقه اي و بومي نداشته و كار جديدي است.

نقشه هراتي يا ماهي در هم خوي از شهرت جهاني برخوردار است و بافت آن بسيار متداول است.

گليم بافي

گليم دست بافته اي است منقوش و 2 رويه بدون پرز و از جنس پشم و پنبه مي باشد در حال حاضر انواع گليم در شهرستان خوي و اطراف آن هم توسط زنان و هم بافندگان مرد بافته مي شود. اين فعاليت تا حدودي شكل كارگاهي داشته و در ابعاد مختلف در 5/1*4- 5/1*3 - 5/1*2 متر توليد ميگردد.

نقشه اين زير انداز بومي و سنتي بوده و به صورت سينه به سينه منتقل مي گردد. و اكثراً از طرحها و نقوش شكسته و گاهي نقوش ترنج دار تشكيل مي شود.

گليم توليد شده در اين منطقه همانند گليم منطقه ماكو بوده و خصوصيات مشتركي دارد امروزه بدليل رواج بيشتر فرش بافي در منطقه خوي گليم بافي تحت شعاع اين صنعت قرار گرفته و بافندگان گليم به بافت فرش روي آورده اند.

مفرش بافي

نوعي گليم است كه براي بستن اسباب منزل- رختخواب وسايرضروريا ت زندگي در مسافرت مورد استفاده قرار مي گيرد و اكثراً توسط عشاير توليد شده و مصرف مي شود.

جوال

كيسه هاي بزرگ و توبره يا تورباست اين كيسه ها را چادرنشينان به ديوار آويخته به عنوان انبار آذوقه از آن استفاده مي كنند.

زيلوبافي

زيلو بافته اي همانند گليم است كه از الياف سلولزي و تاروپود پنبه اي تشكيل يافته زيلو رنگ بندي محدودي دارد و اكثراً در طرحهاي ساده و راه راه بافته مي شود در تابستان بخاطر خنكي اش عشاير و روستاييان از آن به عنوان زير انداز استفاده مي كنند. دستگاه مورد استفاده براي بافت زيلو در اين منطقه ايستاده است اما عشاير براي توليد آن از دستگاههاي افقي كه براحتي قابل حمل و نقل باشد استفاده مي كنند.

جل بافي

جل بافته اي است با زمينه ساده كه پس از خاتمه بافت برروي آن طرحهائي بوسيله سوزن و نخ در رنگهاي مختلف سوزن دوزي مي كنند و به عنوان تزئين براي پوشش استفاده مي شود. طريقه بافت آن همانند جاجيم است اما برخلاف جاجيم يك رويه است.

بافت جل در بين عشاير و روستائيان شهرستان خوي و بيشتر براي مصارف محلي معمول است.

جاجيم بافي

جاجيم بافتي است بسيار پردوام و دو رويه كه بافت آن در دستگاه توسط ماسوره صورت مي گيرد از تار و پود تشكيل شده و پرز ندارد. عرض اين بافت بين 25 تا 50 سانتي متر و طول آن نامحدود است كه پس از اتمام كار با بريدن و كنار هم قراردادن عرض جاجيم و دوختن آنها به همديگر ابعاد مورد نظر را تأمين مي كنند. انواع طرحهاي مورد استفاده در جاجيم در اين منطقه بنامهاي جولما- تليا- گچي دير ناغي (ناخن بز) اوزوح (انگشتري) معروف است. از جاجيم براي روانداز- زيرانداز- جاي لحاف تشك- روكرسي- روزيني (پوشش زين اسب) پردة سياه چادرهاي عشايري و.. استفاده مي شود. توليد جاجيم در اين منطقه اكثراً توسط عشاير معمول است جاجيم اين منطقه شباهت فراواني به نوع مشابه توليد شده در منطقه ماكو دارد و بافت آن اغلب توسط عشاير ايل جلالي صورت مي گيرد.

چيق بافي

چيق نوعي بافته زيباممزوج از پشم و موي بز با تركه گياهان تازه همانند بيد و صنوبر است كه عشاير از آن به عنوان حصار چادر استفاده مي كنند كه بافت آن در اين ناحيه مرسوم است.

ايلات و عشاير اين منطقه ييلاق و قشلاق از چيق براي برپاكردن آلاچيق ها و كومه هايشان استفاده مي نمايند استراحت در زير سياه چادر در هواي گرم و مرطوب تابستان با وجود چيق لذت بخش تر است چرا كه عشاير ضمن استراحت در زير اين چادرها در حد فاصله بين تركه هاي بافته شده مي توانند براحوال احشام و گوسفندان و مرغ و خروسهاي خود نظارت داشته باشند.

ريسندگي الياف

ريسندگي دستي الياف پشمي جهت بافت گليم و فرش و نيز الياف پنبه اي براي توليد انواع نخ و طنابهاي ضخيم پنبه اي در ريسمان توسط دوك و تابيدن الياف و بافتن آنها بهم از جمله صنايع دستي متداول در بين روستائيان و عشاير اين ناحيه از استان آذربايجان غربي است.

دست بافته هاي پشمي

توليد دست بافته هاي پشمي از هنرها و صنايع دستي مناطق سردسير و دام پرور ايران است دست بافي از مهمترين صنايع مناطق كردنشنين و برخي مناطق ترك نشين استان از جمله شهرستان خوي مي باشد كه از شهرت بسزايي برخوردار است.

در اين شهرستان بافت انواع محصولات پشمي همانند شال كمر- شال گردن- جليقه- جوراب پشمي مردانه و زنانه- انواع ساق بند- دست كش- كلاه در طرحها و رنگهاي مختلف و اكثراً توسط زنان خانه دار معمول است. در گذشته پشم مصرفي را خود زنان پس از خريد از عشاير مي ريسيدند اما امروزه اكثراً از نخ پشمي آماده استفاده مي كنند. اكثر دست بافت هاي پشمي در اين منطقه توسط 5 ميل همزمان بافته مي شود كه باعث يكپارچه بودن (بدون درز دوخت و وصله) اين محصولات مي گردد. البته طريقه بافت 1 ميل و 2 ميل نيز مرسوم است كه در اين صورت بعضي قسمت هاي دست بافته مثلاً جوراب قسمت پاشنة آن جدا بافته شده و به آن متصل مي شود. هر چه نخ پشم مصرفي نازكتر باشد دست بافته ظريف تر بوده و ارزش بيشتري دارد.

سبد و حصيربافي

حصير و سبد از تركه هاي نازك و دير شكن خيس خوردة گياهاني مانند صنوبر- بيد و سنجد و يا ساقه هاي گندم توسط دست بافته و توليد مي شود تنها ابزار مورد استفاده در بافت حصير كاردك براي بريدن اضافات ساقه ها و تركه ها مي باشد. انواع حصير براي زير انداز و به شكل پرده و محافظ در برابر نور آفتاب و ... كاربرد دارد. از انواع سبد نيز براي ظروف ميوه خوري- سبد مخصوص حمل و نگهداري نان – سبد زير دست شاطر نان لواش پزي- زير ظروف داغ آشپزخانه- نگهداري حمل و انبار انواع وسايل و مواد غذايي استفاده مي شود.

سبد بافي در خوي بيشتر مصرف داخلي و خود مصرفي دارد. نوع سبد بافته شده در اين منطقه تقريباً همانند روستاي معروف كوشك سراي مرند و آذربايجان شرقي است كه در امر بافت سبد و حصير شهرت جهاني دارد.

سفالگري

سفالگري در گذشته در اين منطقه مثل اكثر نقاط ايران رواج داشته است اما خوي هرگز از مناطق شاخص سفالگري ايران نبوده و اين هنر امروزه روبه زوال رفته و توليد سفال منحصر به چند كارگاه كوچك روستايي است كه به توليدات انواع گلدان كاسه و كوزه و قلك سفالي بدون لعاب اشتغال دارند.

فهرست منابع:

1ـ بررسي وضع صنايع دستي استان آذربايجان غربي و امكانات توسعه آن- مرداد 54- سازمان صنايع

2ـ مقدمه اي بر بازاريابي صنايع دستي- روابط عمومي سازمان صنايع دستي – مهر 1360

3ـ صنايع دستي كهن ايران- نوشته هانس- اي وولف- ترجمه دكتر سيروس ابراهيم زاده- تهران 1372

4ـ فرهنگ جغرافيايي آذربايجان غربي- نيروهاي مسلح

5ـ شناخت گليم – زهرا جزايري- سروش- 1372

6ـ مصاحبه با كارشناسان صنايع دستي استان آذربايجان غربي و شرقي و ميراث فرهنگي استان آ. غربي

7ـ مصاحبه با كارشناسان ادارة صنايع روستايي جهاد و ادارة تحقيقات روستايي و عشايري جهاد سازندگي استان آ.غ