ورزش و فعاليت هاي بدني از جمله ابزاري هستند كه از طريق آنها مي توان قابليت هاي جسماني، رواني و اثرات مطلوب اجتماعي را كسب نمود .

ورزش به جهت نياز فردي و ضرورت اجتماعي، به عنوان يكي از عوامل ارزشي در جامعه مطرح است، به همين دليل بايد زمينه‌هاي مساعد كسب چنين ارزشي را براي همه ميسر ساخت. به عبارت ديگر مي بايست موجبات همگاني و عمومي شدن ورزش در جامعه فراهم گردد تا تمامي اقشار جامعه بتواند به آن پرداخته و علاوه بر بهره برداري از جنبه‌هاي تفريحي و سرگرمي و نشاط آن از حيث سلامتي جسمي و روحي نيز از فوايد و آثارش بهره مند شوند. براي عموميت بخشيدن به اين هدف بايد روش‌هاي سهل و عملي كه در كوتاه مدت بتواند نتيجه‌بخش باشد، بررسي و پيش بيني و برنامه ريزي شود و اين ممكن نيست مگر با پرداختن به فرهنگ و سنن و آداب و رسوم مردم جامعه و علايق و سليقه‌هاي ذاتي آنها در مورد فعاليت هاي مورد توجه هر منطقه و ايل و تباري كه مردم در آن جوامع به آنها مي پرداخته و هنوز هم در بخش هايي از كشور مي پردازند .

بدين جهت ابتدا بايد تصوير درست و روشني از ورزش مناسب براي عموم، ترسيم كنيم و در اين باره، چنانچه ورزش را واقعاً مجموعه اي از حركات بدانيم كه به صورت فردي يا جمعي و تحت ضوابط و قواعد خاص و بنابر ميل و اختيار و با آزادي عمل، به صورت منظم و مستمر انجام مي شود و در زمينه هاي مختلفي اعم از بعد جسماني يا قواي فكري، داراي اثرات مفيدي است، بايد آن را موجب رشد صحيح اندام هاي بدن دانست كه با تقويت عضلات و نيرودهي به انسان سبب حفظ سلامتي و توسعة تندرستي گرديده و ايجاد نشاط و شادابي مي كند.

ورزش از جمله فعاليت‌هايي است كه براي اوقات فراغت نيز، مناسب بوده و با كاهش خستگي‌هاي جسمي و رواني، روح همكاري و تعاون و همبستگي را در افراد تقويت مي‌كند، اثرات بسيار مناسب و مفيد آموزشي و تربيتي دارد. با چنين خصوصياتي كه از جميع جهات از ورزش و تربيت بدني بيان شد به طور يقين بازي‌هاي بومي و محلي و سنتي ميهن عزيزمان كه طي سال ها و قرون متمادي به وسيلة اجداد و نياكان ما در اين مرز و بوم به اجرا گذاشته مي شده است، ورزش و فعاليتي مناسب محسوب گرديده و قادر هستند در صورت بسط و توسعه در ميان اقشار مختلف، همان اهداف والا را تأمين و برآورده سازند.

بازي‌هاي بومي و محلي به جهت انطباق با علايق ملي، ذوق و هنر مردمي و در نهايت فرهنگ جامعه مي تواند گسترش خوبي يافته و در جامعه، عموميت پيدا كند. اين ورزش ها و بازي ها مي تواند با امكانات ساده و موجود در اجتماع و فارغ از هر محدوديتي به ساده‌ترين طريق و شيوه، قشر عظيم و وسيعي از افراد جامعه را در سنين مختلف، تحت پوشش قرار دهد.

به منظور بررسي و شناخت بهتر ورزش ها و بازي‌هاي بومي و محلي و سنتي كشورمان، ابتدا لازم مي داند كه اشاره اي به موقعيت عمومي ورزش‌ها در جهان نموده و به توضيح مختصري از رقابت هاي متداول در بين كشورهاي جهان بپردازيم.

ورزش و فعاليت هاي مربوط به آن در حال حاضر در تمامي كشورهاي جهان متداول بوده و هر كشوري متناسب با فرهنگ و سياست هاي خود داراي فدراسيون هاي ورزشي خاصي است كه اغلب عضويت فدراسيون‌هاي جهاني را نيز دارند. ورزش‌هايي مانند فوتبال، واليبال، بسكتبال، كشتي و... گذشته از تطوري كه داشته اند و اينكه چگونه گسترش يافته و توسط كدام كشور ابداع گرديده اند به طور عمومي در دنيا رايج بوده و از نظر قوانين و مقررات بازي داراي شرايط و ضوابط مشترك و يكساني هستند.

كميتة بين المللي المپيك نيز، مسئوليت نظارت بر مناسبت ها و مسابقه هاي ورزشي بين كشورهاي جهان را به عهده داشته و به طور مرتب برنامه هايي را در تقويم خود پيش بيني و به صورت المپيك ها و المپيادهاي جهاني، برگزار مي نمايد.

علاوه بر ورزش‌هايي كه از آنها اشاره رفت، فعاليت ها، ورزش ها و بازي‌هاي ديگري نيز در كشورهاي مختلف جهان به صورت محلي و بومي برگزار مي گردد كه در مواقعي با استقبال گسترده تر و عمومي تر ملت‌ها نيز روبرو مي باشد. اما اين بازي ها فقط متعلق به كشورهايي است كه آنها را ابداع نموده اند. از جمله بازي هاي بومي و محلي كشورهاي مختلف مي توان به بازي »پنتياك« در اندونزي ـ بازي »جوجيتسو« در ژاپن ـ »بوكس تايلندي« در تايلند ـ بازي »كريكت« در استراليا ـ »گاوبازي «در اسپانيا اشاره نمود كه از ساليان كهن، در بين مردم آن كشورها مرسوم و رايج بوده است. در كشور ما نيز اين دسته از ورزشها تحت عنوان ورزش ها و بازي‌هاي بومي و محلي معمول بوده كه منحصراً در ميهن ما به آنها پرداخته مي شود. و زيرنظر فدراسيون ورزش هاي بومي و محلي كشور كه در سازمان تربيت بدني تشكيل شده است، اداره مي شوند.

كشور ايران كه از نژادهاي گوناگوني چون كرد، لر، لك، ترك، فارس، بلوچ و...تشكيل گرديده است، داراي آداب و سنن مختلف و متنوعي است. اين تنوع در بازيها و ورزش هاي مردم، قبايل و نژادهاي مذكور بسيار بارز و برجسته بوده و در هر منطقه و بخشي از كشور پهناورمان با مقررات و فرهنگ آن مردم به مرحلة اجرا در مي آيد.

در اين تحقيق سعي شده است تا در راستاي جمع آوري و تهيه و تدوين بازي‌هاي بومي و محلي كشور در پي چند اقدام موردي در خصوص گردآوري بازيهاي مذكور در برخي از نقاط ايران، فعاليتي دقيق و منظم جهت تهية آمار و اطلاعاتي از بازي‌هاي سنتي و بومي و محلي آذربايجان غربي انجام پذيرد كه در ادامة مقاله با توضيحات كافي ارائه مي گردد. در خاتمه بر خود فرض مي داند تا از حمايت‌ها و راهنمايي‌هاي معاونت محترم پژوهشي دانشگاه اروميه، شوراي محترم پژوهش دانشگاه، اداره كل تربيت بدني استان، ادارة كل ارشاد اسلامي استان و دانشجويان عزيزي كه بنده را در اجراي اين تحقيق ياري نموده اند، خاضعانه سپاسگذاري كرده و از درگاه احديت براي آنان سلامت و سعادت مسئلت مي دارد.

ضرورت روش و اهداف تحقيق

هدف عمدة اين تحقيق، تهيه و تدوين عناوين و شرح بازيهاي بومي و محلي و سنتي است كه طي سال هاي گذشته و در سطح شهرستان‌ها و بخش هاي استان آذربايجان غربي، به مرحلة اجرا گذاشته مي شده است و برخي از آنها در اثر مرور زمان به فراموشي سپرده شده و اما برخي ديگر هنوز، در اثر انتقال سينه به سينه، در ميان اهالي شهرها و روستاهاي منطقه، مرسوم و رايج مي باشد.

لازم به ذكر است كه بازي‌هاي مذكور اغلب با فلسفه و هدف خاصي در بين مردم رايج بوده و اجرا مي شده است كه در اين مقاله سعي بر آن است كه به آنها نيز اشاره شده و آثار جسمي و رواني هر كدام از بازي‌ها تا حد مقدور شناسائي و بيان گردد.

اجراي تحقيقاتي كه بتواند تاريخچه، آداب، رسوم و سوابق گذشتة فعاليت هاي جسماني و بازيهاي سنتي مردم آذربايجان غربي را مورد بررسي قرار داده و در نهايت بتواند آنها را جمع‌آوري و مكتوب نمايد از جمله ضرورت هاي انجام اين تحقيق مي باشد. در اين زمينه تاكنون تحقيقات معدود و محدودي در برخي از استان‌ها و مناطق كشور، صورت گرفته است كه به نوبة خود اقدامات ارزشمندي به شمار مي روند از آن جمله مي‌توان به كتاب ورزش هاي بومي محلي، تأليف غلامحسين ملك محمدي از انتشارات كميتة ملي المپيك جمهوري اسلامي ايران و كتاب بازيهاي بومي و محلي چهار محال بختياري، تأليف از مژگان هادي پور بروجني از انتشارات مؤسسة خدمات فرهنگي غزل، اشاره كرد. و اين تحقيق و مقاله نيز انشاءا... با چنين هدف و ضرورتي انجام مي شود.

اين تحقيق، به صورت توصيفي و ميداني انجام گرفته و با استفاده از به كارگيري كارشناساني كه به يكايك شهرستان ها و بخش ها مسافرت نموده اند، با تهيه و تنظيم پرسشنامه هايي به جمع آوري اطلاعات و آمار لازم اقدام شده است. دربارة جمع آوري و بررسي اطلاعات و آمار تحقيق و پس از ارائة گزارش هاي كارشناسان بكار گرفته شده از شهرستان ها و بخش هاي استان، بايد اضافه كرد كه نتايج حاصل طي نامه هايي به ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامي و همين طور تربيت شهرستان هاي استان ارسال گرديد تا آنها نيز ضمن بررسي مجموع آمار و اطلاعات جمع‌آوري شده، نظريه هاي تكميلي و اصلاحي خود را جهت هر چه كامل تر و پربارتر شدن تحقيق اعلام نمايند. كه در نهايت منجر به دست آمدن داده هاي تحقيق گرديد.

واژه هاي تحقيق

1ـ بازي‌هاي سنتي: فعاليت هايي هستند كه در منطقه يا شهرستان ها و بخش هاي استان، مقبوليت عام داشته و به صورت رسم محلي درآمده اند و از اين ديدگاه، مورد توجه و پذيرش قرار گرفته اند. اين بازيها، ريشة تاريخي طولاني داشته و از جمله مراسم ملّي در استان، محسوب مي گردند.

2ـ بازيهاي بومي: فعاليت هايي را گويند كه در ارتباط با فرهنگ يك تيرة خاص از استان بوده و نام آن بازي بومي است. بازيهاي بومي به طور كامل از فرهنگ مردم هر قوم و نژاد و منطقه اي مايه گرفته و رابطه اي تنگاتنگ و نزديك با شيوة زندگي، رفتار، كردار و مناسبت هاي آنها دارد. البته برخي از بازيهاي بومي، امروزه از محدودة خاص خود خارج شده و در ديگر مناطق استان يا حتي كشور نيز، رواج پيدا كرده است.

3ـ بازيهاي محلي: بازيهاي محلي از جمله فعاليت هايي است كه در اصل، ريشه در فرهنگ ملي ما دارد و ممكن است در ارتباط با درون قومي خاص نباشد. به عبارت ديگر منحصراً به عنوان بازي متداول و معمول در يك منطقه مطرح است، خواه از آن منطقه برخاسته باشد يا از مناطق ديگر.

محدوديت هاي تحقيق

به دليل عدم تدوين و جمع آوري و مكتوب نمودن بازي‌هاي بومي و محلي استان در گذشته و عدم دسترسي به برخي از افراد كهنسال و مطلع به بازي‌هاي مذكور، اجراي دقيق و صحيح تحقيق را با مشكلاتي مواجه مي‌سـاخت و به ناچار عوامل اجرايي تحقيق، مجبور به پيگيري و تماس با افراد متعدد مي‌گرديدند تا بتوانند اطلاعات بيشتر و دقيقتري را از آداب و سنت هاي مردم مناطق مختلف استان، در خصوص بازيهاي بومي و محلي گردآوري نمايند.