معرفی آذربایجان غربی - اقلیم و آب و هوای آذربایجان غربی
خاك آذربايجان غربي
استان آذربايجان غربي داراي اراضي حاصلخيز و قابل كشت و آبياري نسبتا وسيعي است كه قسمت عمده آن در دشت هاي رسوبي رودخانه هاي اطراف درياچه اروميه قرار گرفته اند.البته در خارج از محدوده اين دشت ها در ناحيه فلات ها و تراس ها و دشت هاي دامنه اي نيز اراضي حاصلخيزي وجود دارد كه از نظر كشت ديم اهميت بسزايي را دارا مي باشد.
چگونگي حاصلخيزي و نوع خاك بسته به عوامل چندي است از جمله :
الف) تشكيل خاكها
ب) سري خاكها
ج) خصوصيات خاكها
الف: تشکیل خاک ها
مواد اوليه توليدكننده خاك و عوارض پستی و بلندي در توليد خاك هاي آذربايجان شرقي و غربي بيش از ساير عوامل خاكشناسي تأثير داشته و توزيع انواع خاكها بستگي زيادي به عوامل خاك شناسي مذكور دارد. در نواحي غرب درياچه اروميه عوامل آب و هوا نيز بيش از ديگر نقاط آذربايجان غربي در توليد خاكهاي مربوطه مؤثر بوده است.
-خاك جلگه هاي پلدشت – ماكو و خوي از مواد رسوبي رودخانه اي تشكيل شده است.
-ناحيه حوزه درياچه اروميه بخصوص اراضي پيرامون درياچه ،متشكل از خاك هاي باتلاقي شور ، رسوبي شور و خاك هاي شور قليايي است.تشكيلات گچي و نمكي واقع در حوزه هاي آبده رودخانه هاي واقع در شرق و شمال درياچه توأم با مواد رسي رسوبات قرمز و همچنين تأثير آب شور مجموعا در توليد خاك هاي شور يا قليايي و شور و قليايي و همچنين باتلاقي و مرطوب كه محتوي املاح محلول زيادي هستند تأثير زيادي داشته است.جلگه هاي زرينه رود – مهاباد و اروميه از مواد رسوبي مي باشند. لذا نقاطي كه تحت تأثير آب درياچه واقع نشده اند و سطح آب زيرزمين آنها در عمق مناسبي قرار دارد و از بهترين خاك هاي ناحيه رود به شمار مي روند.پس از اراضي شور و باتلاقي كنار درياچه به سمت تراس هاي مرتفع و ارتفاعات ، ابتدا خاكهاي مرطوب و بعد خاك هاي رسوبي و سپس خاك هاي تراس هاي مرتفع مركب از خاكهاي رسوبي قديمي و خاك هاي براون قرار گرفته و بالاخره خاكهاي براون همراه با ليتوسل و ليتوسل آهكي كه حد نهايي خاك هاي ارتفاعات منطقه اي را تشكيل مي دهد قرار گرفته اند.
ب) سري خاكها
براساس مطالعات انجام شده تاكنون بيش از 30 سري خاك در جلگه هاي مهاباد – زرينه رود و اروميه تشخيص داده شده است.
ج) خصوصيات خاكها
خاك هاي ناحيه مياندوآب و زرينه رود از نظر كيفيت و شايستگي به آبياري در شش درجه تقسيم بندي شده است:
درجه 1 : اين خاكها براي آبياري فوق العاده مناسب و خوب بوده و داراي استعداد توليد محصولات زراعتي مختلف با عملكرد رضايت بخشي مي باشد.شيب آنها ملايم و يا مسطح است. عمليات كشاورزي به سهولت امكان پذير است ، خطر فرسايش ندارد ،عمق خاك زياد و داراي املاح محلول زيان آور نمي باشند.
درجه 2 : خاك هاي درجه 2 براي آبياري مناسب مي باشند ، از لحاظ قدرت توليد محصول و كشت نباتات زراعتي محدود و كمتر از اراضي درجه يك مي باشند. عمليات آبياري به آساني درجه يك نيست. عوارض شوري و قليايي آنها كم است.
درجه 3 : اين گروه از خاكها ارزش كمي براي آبياري دارند. به علت پستي و بلندي زهكشي و آب بردگي زياد مناسب نيستند ، احتياج به توجه بيشتري براي كشاورزي باصرفه دارند ، كمي شور و يا قليايي مي باشند.
درجه 4 : اين گروه از خاكها براي نباتات يكساله مناسب نبوده ممكن است براي درختكاري و مرتع مصنوعي و نظير آنها به كار برده شود ،قابل آبياري نيستند مگر تحت شرايط خاص مثل تسطیح و رفع سيل گيري.
درجه 5 : بهره برداري از اين اراضي به ندرت صورت مي گيرد و آبياري آن تحت شرايط خاص از قبيل صاف و آماده كردن اراضي امكان پذير است.
درجه 6 : اين گروه از خاكها جزء اراضي باير محسوب مي شوند. به علت محدوديت هايي چون شيب تند سنگلاخي بودن زياد، شوري ، قليايي و شوري قليايي و باتلاقي بودن براي هميشه غيرقابل آبياري مي باشند.
شوري خاكهاي ناحيه مياندوآب و و جلگه زاينده رود
اراضي پيرامون درياچه اروميه تحت تأثير مستقيم آب شور قرار گرفته اند.اين زمين ها با پس رفتن آب درياچه نمودار شده اند. در حال حاضر سطح وسيعي از زمينهاي زير شبكه آبياري مربوط به پروژه سد زرينه رود را مي پوشاند.
زهكشي خاك هاي ناحيه مياندوآب ، جلگه زاينده رود
به طور كلي خاك هاي سري جغتو – نبات – شاهين دژ داراي زهكشي طبيعي خوب مي باشند و خاك ها داراي زهكشي زياد از حد مي باشد.
سيل زدگي خاك هاي ناحيه مياندوآب و جلگه زرينه رود
علاوه بر نقاطي كه همه ساله به علت طغيان رودخانه هاي رزينه رود و سيمينه رود مورد آسيب سيل واقع مي شود ، سيل آب هاي ديگري نيز از دامنه هاي كوه هاي اطراف قسمت هايي از جلگه را فراگرفته و خسارت هايي وارد مي سازد.
خصوصيات خاكهاي ناحيه مهاباد
جلگه مهاباد همانند مثلثي مي باشد كه رأس آن را شهر مهاباد و قاعده اش را كرانه هاي درياچه اروميه تشكيل داده و در جنوب آذربايجان غربي واقع است. رود مهاباد تقريبا از وسط شهر عبور مي كند و به درياچه مي ريزد. در پل سرخ اراضي اين ناحيه داراي 8 سري خاك مشخص است كه سرتا سر آنها جزء گروه خاك هاي مرطوبي و مرطوبي شور مي باشد كه در نتیجه تأثير آب شور درياچه و آب رود مهاباد در اين قسمت جلگه به وجود آمده اند.
از لحاظ قابليت آبياري 6 درجه خاك در مهاباد تشخيص داده شده است.:
قابل كشت – اراضي بسيار مناسب براي آبياري.
قابل كشت – اراضي مناسب براي آبياري.
قابل كشت – اراضي نسبتا مناسب براي آبياري.
اراضي باير – تحت شرايط خاص قابل آبياري مي باشند.
اراضي باير – قابليت آبياري اين اراضي بستگي به شرايط زيادي دارند.
اراضي باير – غيرقابل آبياري براي هميشه
خصوصيات خاك هاي جلگه اروميه
براساس مطالعات زمين شناسي 13 سري خاك در اراضي اروميه مشخص شده است و از لحاظ قابليت آبياري نيز به 6 درجه تقسيم شده است و درجه بندي اراضي آن عين طبقه بندي قابليت آبياري اراضي زرينه رود مي باشد. در نهايت اراضي آذربايجان غربي از نظر استعداد و شايستگي جهت توليدات كشاورزي متفاوتند. اين تغييرات به علت وجود عواملي مي باشد كه بر حسب شدت و ضعف آنها ارزش زراعتي خاك مربوطه را معين مي كند(افشارسیستانی،1369،صص118-109).
در كل : مساحت اراضي قابل كشت استان يك ميليون هكتار مي باشد كه مساحت اراضي زيركشت آبي استان 398 هزار هكتار و مساحت اراضي زير كشت ديم استان 400 هزار هكتار ، مساحت اراضي زيركشت زراعي استان استان 694 هزار هكتار ، مساحت اراضي زيركشت باغي استان 103 هزار هكتار مي باشد(جعفری،1386،ص35).
| < قبلی | بعدی > |
|---|