دين

بيشتر مردم آذربايجان غربي مسلمان و شيعه اثني عشري هستند مذهب تشيع در اروميه و شهرهاي شمالي اين استان و تسنن در نواحي جنوبي آن متداول است.همچنين ساير اقليت هاي مذهبي از جمله ارامنه – آشوريان نيز از بيش از اسلام در اين منطقه زندگي مي كنند .

در حال حاضر عده اي از برادران و خواهران كليمي نيز در آذربايجان غربي ساكن هستند در مجموع دين هاي رايج در آذربايجان غربي از آغاز تا امروز عبارتند از:

آئين هاي اوليه آرياها (ديوپرستي – مهرپرستي) زردشتي – يهودي – مسيحي و اسلام كه البته امروزه آئينهاي اوليه تقريباً از بين رفته و طرفداري ندارد .

جدول زير براساس سر شماره سال 1384 مسكن و نفوس مركز آمار ايران تعداد پيروان اديان مختلف را نشان مي دهد: ( به تفكيك مرد و زن)

« درسالنامه آماری1385به این شاخص هااشار ه نشده است»

تعدادپیروان ادیان مختلف در استان به تفکیک(مردوزن)

دین مرد و زن مرد زن

كل استان 2496320 1269220 1227100

مسلمان 2485437 126307 1221731

مسيحي 6416 3212 3204

كليمي 90 41 49

زردتشتي 566 278 288

ساير 1389 696 692

اظهار نشده 2422 1287 1135

در سر شماري سال 1385 مركز آمار ايران وضعيت مذهبي مردم آذربايجان غربي مشخص نشده است ، لذا با استناد به آمار نامه سال 84 مديريت برنامه ريزي و بودجه مسلمانان بيش از 5/99 درصد جمعيت استان و مسيحيان حدود 25/0 درصد جمعيت استان را تشكيل مي دهند 25/0 درصد،مابقي اديان هستند كه زردتشتي كليمي و ساير در اين استان زندگي مي كنند.

الف : آئين هاي اوليه

مردم آذربايجان در دوره باستان ، دين ساده آريايي ، طبيعت پرستي داشتند تا آنكه به حكم تكامل طبيعي از مراحل بدوي تعدد الهه و پرستش اصنام ، بتدريج به يگانه پرستي و اعتقاد به توحيد جلب شدند اعتقاد به اهورا مزدا در مقابل ديو و دروغ مورد علاقه و احترام عموم واقع شد .و هنگامي كه آئين آريايي در ايران گسترش يافت اعتقاد اوليه مردم به عناصر طبيعي در برخي مناطق ايران صدها سال ادامه داشت . پس از اينكه آئين مهر پرستي جانشين آن گرديد.اين رسم در بعضي نقاط ايران از جمله آذربايجان پا برجا مانده و حتي آئين مزدايي نيز تا مدتها نتوانست مهرپرستي را منسوخ كند و اين آئين تا مدتها و سده ها مرسوم بود.

ب: زردتشتي

چون پيامبري در ايران ظهور كرد كه او را «زرا توشترا» مي گفتند ، لذا دين ملي ايرانيان پيش از اسلام از نام وي زردتشتي نام گرفت .آذربايجان يكي از پايگاه هاي تبليغي زردشت بوده و به موجب نوشته مسعودي مورخ غرب (سده 14 هـ . ق) زردتشتيان معابد زيادي در آذربايجان – فارس – سيستان و.. داشتند.آتشكده آذرگشب واقع در تخت سليمان تكاب از آثار آئين زرتشتي در زمان ساسانيان است .در سرشماري عمومي نفوس و مسكن مهر ماه سال 1356 شمس11/0 درصد كل جمعيت استان (677/971/1 نفر) را پيروان آئين زردتشتي تشكيل مي داده اند. ولي اين جمعيت در سال 84 بسيار تقليل يافته و تعداد جمعيت آنها كمتر از 600 نفر مي باشد.

ج : كليمي(یهودی)

كليميان پيروان دين حضرت موسي كليم ا... مي باشند كه در طول تاريخ به ايران و از ايران مهاجرت كرده و تعدادشان در زمانهاي متفاوت كم و يا زياد شده است .با تشكيل دولت غاصب اسرائيل در سرزمينهاي اشغالي فلسطين به تحريك و تشويق صهيونيست ها يهوديان جهان ازجمله يهوديان ايران و آذربايجان غربي نيز كه بطور عمده در اروميه ساكن بودند به سوي فلسطين مهاجرت كردند .و امروزه تعداد جمعیت آنهادر اين استان كمتر از 100 نفر برآورد مي شود.

د: مسيحي

با پيامبري حضرت عيسي (مسيح ) دين وي در ايران از جمله آذربايجان غربي رايج شد. غرب ايران بخصوص آذربايجان غربي از گذشته هاي دور از مراكز كهن انتشار مذهب مسيح بوده است زيرا اكثر كليساهاي كهن و معروف ايران مانند كليساي تاتائوس و يا تادي مقدس معروف به قره كليسا واقع در شهرستان چالدران ، كليساي سنت جورح در روستاي هفتوان سلماس – كليساي سورپ سركين يا سركيس مقدس در خوي – كليساي ننه مريم و كليساي حضرت مريم در اروميه در اين استان قرار دارند. در آذربايجان غربي سه اقليت مسيحي معروف هستند كه از پيش از اسلام در اين منطقه زندگي مي كنند و عبارتند از : آشوري – كلداني – ارمني.

آشوريان :

آشوريان از لحاظ تعداد جمعيت بيش از ارامنه و كلداني ها هستند . آشوريها خود معتقدند كه ازبازماندگان ملت قديم آشور هستند .آشوريان در دوره اشكاني و ساساني به دين مسيح و به يكي از مذاهب قديم آن نسطوري درآمدند و تا قبل از جنگ جهاني اول به تعداد 50 هزار نفر در منطقه اروميه ووان سكونت داشتند.

كلدانيان :

كلدانيان در واقع به گروهي از آشوريان اطلاق مي شود و اين اطلاق به دنبال بروز اختلاف بين آشوريان در انتخاب پاترياک جديد از خانواده پاترياك قبلي و به توسط كليساي كاتوليك رواج يافت. در سال 1551ميلادي گروهي از آشوريان بر سرانتخاب پاترياك اختلاف پيدا كردند .در اين سال گروهي ازآشوريان رئيس مذهب خود را مارشمعون و يا مارشيمون انتخاب كردند و گروهي ديگر كه همان كلدانيها باشند سالاك ها را بر پا ترياركي برگزيدند .اين گروه بعد از جدايي به طرف كليساي كاتوليك رم متمايل شدند و بعد از آن به اسم كلداني شناخته مي شوند(جعفری،1386،ص27-25).

ارامنه :

ارمنيان درآذربايجان – تهران – خوزستان –اصفهان پراكنده اند و گروهي نيز درآذربايجان غربي ساكن مي باشند. مذهب ملي ايشان گريگوري ميباشد كه از فرق قديمي مسيحي است.براساس آخرين سرشماري نفوس مركز آمار ايران امروزه جمعيت مسيحي ساكن درآذربايجان غربي حدود 6000 نفر 25% درصد مي باشد( افشارسیستانی،1369،ص828).

اسلام :

به موجب اصل دوازده قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران دين رسمي ايران اسلام و مذهب جعفري اثني عشري است و مذاهب ديگر اسلام اعم از حنفي – شافعي – ملكي – حنبلي – زيدي داراي احترام كامل مي باشند. مردم آذربايحان غربي نيز اكثراً پيرو دين اسلام و اكثراً شيعه اثني عشري هستند. پيش از 5/99 درصد جمعيت اين استان را مسلمانان تشكيل مي دهند و شيعه و سني با مسالمت دركنار يك ديگر زندگي مي كنند.

بيشتر جمعيت سني مذهب استان آذربايجان غربي را كردها تشكيل مي دهند كه بعد از آذريها دومين و عمده گروه جمعيتي اين استان مي باشند.