مناره شمس‌تبريزي يا شمس دنبلي برج زيبايي است كه در گذشته در وسط باغ مشجري در گوشه شمال‌غربي شهر خوي قرار گرفته بود . امروزه اين مناره در ميان ساخت و سازهاي جديد شهري در محله شمس‌تبريزي شهر خوي قرار گرفته است . طايفه دنبلي يكي از ايلات كرد غرب كشور بوده كه از قرن چهارم تا سيزدهم هجري نفوذ و اقتدار زيادي در دستگاههاي حكومتي داشته‌اند و در زمان صفويه تا اوايل سلطنت قاجار شهر خوي مركز حكمراني دنبليان گرديد . بعضي از مورخين ساختمان مناره شمس تبريزي را به امير جعفر دنبلي ملقب به شمس الملك متوفي به سال 555 هجري قمري كه يكي از مشاهير اين سلسله است نسبت مي دهند ولي اين انتساب مورد ترديد مي باشد . برخي ديگر آن را كاخ زمستاني شاه اسماعيل صفوي مي دانند . اعتقاد دارند تزئينات مناره كه با شاخ بز كوهي انجام گرفته است حاصل يك روز شكار اين پادشاه مي‌باشد . اين بنا مربوط به قرن دهم هجري مي باشد . كه برج استوانه‌اي شكل مي باشد كه حدود 12 متر ارتفاع دارد . اين بنا بصورت مجوف بوده و پلكان مارپيچي از ورودي مناره كه در قسمت تحتاني پايين آن قرار دارد به انتهاي مناره منتهي مي شود . پي و حدود 5 سانتي متر از نماي قسمت تحتاني با سنگ ساخته شده و از اين قسمت به بعد تمام مناره از آجر مي باشد . نماي آجر مناره بصورت منظم با كله و شاخ بز كوهي بصورت بي نظيري تزئين گشته است .

شمس‌الدين محمد بن علي بن ملك داد تبريزي، از عارفان و ‌آزادگان قرن هفتم هجري، در تبريز به دنيا آمد. او در سال 624 هجري قمري با عارف و متفكر و شاعر بزرگ ايران، مولانا جلال‌الدين محمد بلخي در قونيه ملاقات كرد. شخصيت نيرومند و نفس گرم او احوال مولانا را دگرگون ساخت.
مريدان مولانا تغيير احوال و رابطه خاص او را با شمس تحمل نكردند و به آزار او پرداختند.
به همين دليل شمس پس از شانزده ماه، بي‌خبر قونيه را ترك كرد. مولانا فرزند خود را به دنبال او فرستاد و شمس در سال 644 به قونيه بازگشت اما باز هم آزارها نسبت به او ادامه يافت تا آن‌كه در سال 645 بي‌آن‌كه كسي آگاه شود قونيه را براي هميشه ترك گفت. مولانا براي يافتن او كوشش بسيار كرد اما ديگر هرگز او را نديد. كتاب مقالات شمس تبريزي در دهه‌هاي اخير از روي نسخه خطي آن تصحيح و چاپ شده است. ديوان كبير شمس تبريزي در واقع غزل‌هاي مولاناست كه او به دليل شيفتگي‌اش به شمس به نام او سروده است.
قديمي‌ترين كتابي كه از وجود آرامگاه شمس تبريزي در خوي حكايت مي‌كند «مجمل فصيحي» است كه در سال 845 هجري قمري تأليف شده است. اين كتاب منبع معتبري است و مؤلف آن، فصيحي هروي، براي تأليف كتاب خود از منابع كهن آن زمان بهره برده است. پس از اين كتاب، در منابع ديگر نيز از وجود مدفن شمس در خوي ياد و به شخصيت‌هاي تاريخي كه به زيارت آن آرامگاه رفته‌اند، اشاره شده است.
در محل اين آرامگاه در خوي مناره‌اي قديمي وجود دارد كه به نام منار شمس معروف است و مورخان بناي آن را به شاه اسماعيل صفوي نسبت مي‌دهند. بنا بر نقل متون كهن در اين محل، سه مناره وجود داشته كه دوتاي آنها از ميان رفته و فقط يكي باقي مانده است