دروازه سنگی خوی در جنوب مجموعه بازار قدیمی و بافت کهنه شهر واقع شده است . این دروازه معبر ورددی شهر خوی به طرف سلماس و برای کنترل آن از تهاجم دشمن بوده است . کارکرد فوق را می توان از آثار خندق پشت حصار دروازه تائید کرد که هنگام عملیات کانال کشی در قسمت جنوب دروازه پیدا شد.

برخی از مورخین این اثر را به دوره ایلخانی مربوط می دانند و عمران و آبادی خوی را نیز توسط ایلخانای محتمل میدانند ، برخی دیگر آن را مربوط به دوره قاجاریه می دانند و به سبک معماری آن و مقایسه اش با آثار باقی مانده از دوره قاجاریه در تبریز و خوی استناد می کنند.

دروازه سنگي خوي از نمونه هاي باقي مانده دروازه حصار تدافعي در جنوب شرقي شهر خوي مي باشد كه جهت حفاظت شهر از تهاجم دشمن و كنترل عبور و مرور ساخته شده است . به علت گسترش شهر اين بناي تاريخي در بافت جديد شهر قرار گرفته و قسمت شمالي آن متصل به بازار قديمي خوي قرار دارد .

بعضي از مورخين اين اثر را بدوره ايلخانيان نسبت مي دهند و امكان دارد در زمان عمران و آباداني خوي توسط ايلخانيان ، اين دروازه نيز ساخته شده باشد . ولي منابع ديگري دروازه را مربوط به دوره قاجار مي‌دانند ، انتساب دوم با توجه به سبك معماري و مقايسه با آثار باقي مانده قاجاريه در تبريز و خود شهر خوي معقول بنظر مي‌رسد . و از طرفي نيز با توجه به سردر باقي مانده اين بنا مربوط به دوره ايلخاني دانسته مي شود .

اين بنا از حيث جنس ساختمان با دو نوع مصالح مقاومت ساخته شده است . ضلع شمالي آن كه در امتداد بازار قديمي خوي قرار دارد با آجر ساخته شده ولي سمت جنوبي بنا از سنگهاي تراش خاكستري و سياه مي باشد كه بصورت تركيبات موزون و هماهنگ نماسازي شده است . اين بنا در حال حاضر مورد استفاده قرار نمي گيرد و تنها بعنوان يك اثر تاريخي مورد بازديد مي باشد .

تزئينات دروازه ساده مي باشد بطوريكه در زير قوس سنگي قسمت جنوبي در طرفين بازار نقش دو شير بصورت بي تحرك و ساده حجاري شده است .

منبع:

سازمان میراث فرهنگی