مسجد جامع اروميه از بناهاي نيمه دوم سده هفتم هجري قمري است كه در وسط بازار اروميه واقع شده است اين مسجد داراي صحن بزرگ و شبستان آجري وسيعي است كه وسط آن با گنبد بلند پوشيده شده است

اين بناي تاريخي به عنوان يك مكان مذهبي داراي حجره هاي طلبه نشين بوده و كتابخانه كوچكي نيز در ضلع غربي صحن وجود دارد از خصوصيات بارز اين بنا مشابهت قسمت قديمي آن با كاخ ساساني دامغان مي باشد بنا بر روايتي بناي مسجد قبلا معبدي از دوران ساساني بوده كه بعدها به مسجد تبديل شده است

هسته اوليه مسجد جامع اروميه شبستان گنبد دار در وسط اين بنا مي باشد كه ساختمان آن مربوط به دوران سلجوقيان و قرن ششم هجري قمري مي باشد و چهل ستون متصل به شبستان گنبد دار مر بوط به دوران ايلخاني است هجره هاي اطراف صحن مسجد مربوط به اوايل دوره زنديه بوده و سنگ نوشته موجود زمان احداث آن را 1184هجري قمري نشان ميدهد محراب مسجد سرتاسر پوشيده از كتيبه هايي به خط كوفي و ثلث كه عبارت است از آيات قرآني احاديث پيامبر اعظم و نام سازنده محراب . در حاشيه بيروني محراب آيه 255 و قسمتي از آيه 256 سوره بقره به خط كوفي است كه با كلمه هوالحي القيوم آغاز مي شود در حاشيه ديگر محراب آيات يك تا دوازده سوره مومنون به خط ثلث گجبري شده است در جايگاه پيش نمازقسمت پائين آيه18 سوره آل عمرن به خط كوفي گجبري شده و در بالاي آن نيز 2حديث از پيامبر اعظم به خط ثلث گجبري شده ودر وسط اين محراب نام سازنده وتاريخ آن نوشته شده است

در دوره قاجار نيز آياتي در سل 1250هجري قمري توسط محمد ابن شرفشاه گجبري شده است در اين كتيبه ها سوره فتح و قسمتي از سوره واقعه ديده ميشود گجبري هاي اوليه اين محراب به دوران سلجوقيان و گجبري هاي بعدي به دوران ايلخاني مربوط مي شود.

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4

برخي از محققين را عقيده برآن است كه اين بنا ابتدا آتشكده‌اي بوده است كه بعد از تسلط مسلمانان ويران شده و سپس در قرن هفتم بر روي آن مسجدي ساخته شده است كه بعد از تسلط مسلمانان ويران شده و سپس درقرن هفتم بر روي آن مسجد ساخته شده است و مدعي اند كه به سبك معماري سلجوقيان است . به هر صورت ، تاريخ جديد بناي اين مسجد معلوم نيست ، اما محراب آن در تاريخ 676 هجري قمري ساخته شده است .

مسجد جامع اروميه به همراه ساير اجزاء بافت قديمي شهر به ويژه بازار و راسته هاي آن از گزند حوادث مصون نمانده و بارها مورد مرمت و بازسازي قرار گرفته است . بطوريكه از بقاياي آثار باقي مانده مشهود است ، بيشتر مناطق تجاري محدود به مسجد ( غير از بازار قديمي ) تخريب شده و به خيابان و مناره هاي نوساز تبديل شده است ، مانند خيابانهاي اقبال ، بعثت (عسگرآبادي) ، مهاباد .

مسجد جامع با دو در ورودي به راسته سنگ تراشان و بازار عطاران راه دارد كه از صحن بزرگ آن منشعب مي شود . مسجد بارها مورد مرمت قرار گرفته و شامل آثاري از دوره هاي مختلف است :

ـ شبستان گنبددار قديمي كه در واقع هسته اوليه بنا را تشكيل مي دهد و حاوي كليه مشخصات معماري اسلامي است . به احتمال قريب به يقين اين بخش مربوط به دوره سلجوقيان ( قرن ششم به بعد ) است .

ـ داخل شبستان گنبددار محرابي است كه گچبري نفيسي دارد و در تاريخ 676 هجري قمري در زمان حكومت ايلخانيان با بهترين اسلوب ساخته شده است .

ـ چهل ستون قديمي متصل به شبستان گنبددار كه زمان ساخت آن جديدتر از شبستان اولي به نظر ميرسد و در خاكبرداري از كف آن مقداري اشياء شكسته متعلق به دوره ايلخانيان بدست آمده است . اين چهل ستون به خاطر صدمات وارده چندين بار مرمت شده است .

ـ حجره هاي قديم اطراف صحن مسجد كه به اوايل زنديه مربوط بوده و سنگ نوشته موجود ، زمان احداث آن را تاريخ 1184 هجري قمري نشان مي دهد .

ـ قسمت هاي نوساز اطراف صحن كه به جاي بافت قديمي ساخته شده است و اكثراً متعلق به دو دهه اخير است . مصالح بكار رفته در اجزاء مختلف ساختمان مسجد نيز مقاومت است . شبستان گنبددار و چهل ستون با دو نوع مصالح ( قسمت تحتاني با سنگ و قسمتهاي بالايي از آجر ) احداث شده است .

از مهمترين عوامل تزئيني مسجد كتيبه هاي كوفي دور گنبد و گچبري محراب را بايد نام برد .

منبع:

سازمان میراث فرهنگی